Myśliwski’s voortrazende monoloog
Wieslaw Myśliwski, ‘Het paleis’ 
De Poolse schrijver Wieslaw Myśliwski (1932-2016) kent sinds een tiental jaar bescheiden succes in ons taalgebied met romans als ‘Over het doppen van bonen’ (’09) of ‘Steen op steen’ (’12).
‘Het paleis’ (oorspronkelijk uitgebracht in 1970) bevindt zich in het vaarwater van bovenvermelde romans: ook hier is een tomeloze verteller aan het woord. Van een klassiek plot is nauwelijks sprake, de lezer wordt ondergedompeld in de monoloog van een herder die geconfronteerd wordt met de opulentie van een paleis. Een verlaten paleis, want een oorlog zorgde ervoor dat de inwoners de wijk namen.
Spanningsveld
Het is moeilijk de romans van Myśliwski los te zien van de recente Poolse geschiedenis. Een land dat na de Tweede Wereldoorlog in de Sovjet-invloedzone belandde, terwijl de inwoners meestal mentaal stevig ingebed waren in een katholiek denkraam. Een spanningsveld dat o.a. creatief geëxploreerd werd door cineasten als Kieslowski (‘Dekalog’) of Zanussi (‘The structure of crystals’) en een auteur als Gombrowicz. Net als Zanussi in ‘The structure of crystals’ (’69) het Poolse platteland portretteerde als een oord van dwarse schoonheid, zo geeft Myśliwski ruimte aan de personen die dat platteland bevolken.
Deze roman lijkt bij momenten qua lyrische extase dicht aan te leunen bij de Bijbel. Dat betekent ronkende metaforen, uitroeptekens en zinnen met de nodige bijvoeglijke naamwoorden. Soms gaat de lyriek echter met de verteller aan de haal:
Want als iemand als zij eenmaal de liefde bedrijft, dan doet ze dat met heel haar lichaam, met heel haar ziel. Met al haar pijn, het haar aangedane onrecht. Haar vernedering, haar onvoldaanheid, haar herinnering, haar vergetelheid. Met haar adem, haar ogen. Ze laat jou niet eens liefhebben. Ze geeft jou het idee haar alleen maar te verwonden. Zodat jij die indruk hebt, die indruk niet hebt. O, mijn god.
Het is duidelijk: dit is proza cranked up to eleven. Niets mis mee. Problematischer wordt het wanneer we het persoonlijk voornaamwoord “ze” twaalf (!) keer turven in zeven opeenvolgende zinnen. Geregeld levert de weelderige schrijfstijl van de Pool evenwel prachtige beelden op:
Maar de manier waarop de bisschop komt aanrijden is een beetje kleurloos, lawaaierig en mat, plechtig en vreesachtig tegelijk, alsof de bisschop de koetsier weerhield van een energiekere rit, hoewel hij toch beschikt over een span met vier paarden.
Gezellige frustratie
De inspanning van Karol Lesman om deze idiosyncratische stijl te vertalen moet aanzienlijk geweest zijn. ‘Het paleis’ is een roman die haaks staat op de tijdsgeest. Dat is zeker zo in 2026, maar dat was in 1970 ook al het geval. Myśliwski is een schrijver die van dik hout planken zaagt. Dat kan de nodige frustraties opleveren voor mensen die niet houden van boeken die hun eigen ritme opleggen aan de lezer.
Wie echter een broertje dood heeft aan romans die functioneren met de efficiëntie van het gemiddelde huishoudapparaat kan in ‘Het paleis’ een boek vinden dat de nodige gezellige frustratie met zich meebrengt.
