Thomas Mann over de korte afstand
Thomas Mann, ‘Tonio Kröger en andere verhalen’ 
Op de schilderijen van Henri De Braekeleer (1840-1888) bevinden zich frequent mensen in de buurt van een venster. De sfeer wordt bepaald door de omgeving: het interieur van een burgerhuis, zonder uitzondering smaakvol ingericht. De kloktijd lijkt onbestaand bij De Braekeleer, het gevoel dat overheerst is dat van een landerige zondagmiddag. Niets te doen, maar alles om naar te verlangen. De vraag is: verlangen naar wat?
Het is de wereld waarin de personages van Thomas Mann (1875-1955) zich bewegen. De Duitser wordt anno 2025 vooral geassocieerd met ‘De toverberg’ (1924), een klassieke bildungsroman die stukken leesvriendelijker is dan de reputatie doet vermoeden.
Maar dat Mann ook uiterst beslagen is over de korte afstand, bewijst deze compacte verhalenbundel. Tijdens een concert van Neil Young riep ooit een toeschouwer: “It sounds all the same.”, waarop de Canadees repliceerde: “That’s right, it’s all one song.“
Mentale ondergang
Hetzelfde geldt voor het oeuvre van Mann. Steeds gaat het om buitenstaanders die geconfronteerd worden met een persoon die hen doet verlangen naar een wereld buiten hun vertrouwde, veilige wereld. Een sentiment dat hen naar de mentale ondergang leidt.
In de ‘De kleine meneer Friedemann’ is een man erin geslaagd langzaam een bestaan uit te bouwen waarin hij niet al te veel geconfronteerd wordt met reacties op zijn niet al te florissante verschijning. Zijn middelmatig dagelijks leven weet hij te compenseren door zich te storten op zijn geestelijke ervaringen.
Tot hij mevrouw von Rinnlingen ontmoet in de stad, een vrouw die slecht valt bij het plaatselijke establishment. Te frivool, te veel lak aan bestaande mores. Ze maakt iets wakker in hem. De man die dacht genoeg te hebben aan zijn geest, blijkt – tot zijn ontzetting – ook fysiek te reageren op een vrouw.
Niemand lette op de kleine meneer Friedemann en niemand merkte dat zijn grote ogen onafgebroken op mevrouw von Rinnlingen gericht waren. […] Er was geen enkele hartstocht in zijn blik te zien en nauwelijks verdriet; er lag iets dof en doods in, een matte, krachteloze en willoze overgave.
Schaamteloze Jugendstil
‘Gladius Dei’ vertelt het verhaal van Hiëronymus, een jongere man die idolaat is van klassieke kunst. Hij wandelt rond in München in de vroege twintigste eeuw, de periode waarin de kunstvorm Jugendstil de dienst uitmaakt in de hoofdstad van Beieren. De onbeschaamde schoonheid en zinnelijkheid die art-nouveau tentoonspreidt brengen hem danig van zijn melk. Hij wandelt een galerij binnen en ontsteekt er in een tirade en eist dat een – in zijn ogen – te sensueel beeld van Maria uit de vitrine wordt verwijderd.
Denkt men de ellende van de wereld met schitterende kleuren aan het oog te onttrekken? Meent men het kreunen van de gekwelde aarde met het feestgedruis van een smaakvolle overdaad te overstemmen? Een dwaling, schaamtelozen! God laat niet met zich spotten!
De Hiëronymus die Mann beschrijft doet denken aan het personage dat Paul Dano neerzet in P.T. Andersons ‘There will be blood’ (’07): een pilaarbijter die door zijn eeuwige sérieux ongewild immens grappig wordt.
Los van de verhalen, lees je natuurlijk Thomas Mann omwille van de geciseleerde taal. In de vertaling blijft Hans Hom die glorieus overeind. Doe uzelf een cadeau en lees Thomas Mann.
