Ontmaskert Bigot de sfinx Marguerite Yourcenar?
Christophe Bigot, ‘Elders wacht een ander op me’ 
Marguerite Yourcenar (1903-1987), sinds het verschijnen van ‘Mémoires d’Hadrien’ en ‘L’Œuvre au noir’ een levende legende, was bepaald geen koele vrouw. Christophe Bigot (1976) schetst in ‘Elders wacht een ander op me’ het beeld van een schrijfster die in de laatste fase van haar leven verliefd werd op een jonge Amerikaanse fotograaf.
Bigot opent zijn geromanseerde biografie — voorzien van een roze kaft, bedoeld voor een keukenmeidenroman — in januari 1981 met de toetreding van Yourcenar tot de Académie française. Een ophefmakende gebeurtenis: ze was de eerste vrouw in dit exclusieve mannenbastion van zogeheten ‘onsterfelijken’. Gehuld in een cape van donkere stof, met een satijnen sjaal losjes om de hals, laat ze in haar inaugurale rede enkele roemruchte voorgangers voorafgaan, ontdaan van alle epitheta: Madame de Staël (superieure geest), George Sand (hartstochtelijk) en Colette (volks). Niemand van de aanwezigen realiseert zich op dat moment dat ze er met haar gedachten niet helemaal bij is.
Grace Frick, haar jarenlange levensgezellin en vertaalster met wie ze lief en leed deelde in Petite Plaisance — haar vaste stek op Mount Desert Island — is dan net overleden aan de gevolgen van kanker. Inmiddels is Yourcenar in de ban van Jerry Wilson, een fotograaf die samen met zijn vriend en producer (Maurice) een documentaire over haar draaide voor France 3. Bij het afscheid nodigt ze hen uit om in het najaar terug te komen en de bossen rond haar woning in hun spectaculaire herfsttooi te aanschouwen. Overigens is Jerry niet de eerste man in Yourcenars leven. Ooit was ze in de ban van André Fraigneau, proeflezer bij een uitgeverij, die haar ‘Alexis ou le traité du vain combat’ uit de prullenmand had opgevist en gelezen. Ze was vrijwel meteen door hem betoverd:
‘Ze houdt van zijn gladgeschoren wangen, zijn dandyachtige elegantie, zijn gebeeldhouwde profiel en zijn misprijzende glimlach. Zijn gezicht doet haar denken aan een van de jongelingen op het Parthenonfries, die ze als jong meisje in het Louvre zag en die haar zo raakte dat ze hem het liefst wilde kussen.’ Ze deelde alles over hem met Grace. En hoewel hij het nazisme aanhing en een rotsvaste antisemiet was, heeft ze hem nooit gehaat.
Het wereldbeeld van Jerry kantelt
Met Jerry liggen de zaken anders. Als hij haar opbelt om te zeggen dat hij haar wil bezoeken na een familiebezoek in Arkansas, is ze niet te houden. Vooral als hij vertelt dat hij de Caribische Zee wil oversteken, reageert ze enthousiast. Na de dood van Grace ondernemen ze samen een tiendaagse reis om elkaar beter te leren kennen. Tijdens een etentje in een visrestaurant in Charlottesville — hij viert er zijn eenendertigste verjaardag — peilt hij naar haar verleden, haar liefdesleven en het literaire leven in Parijs.
Het zijn verhalen die hem aan zichzelf doen twijfelen en zijn wereldbeeld doen kantelen: ‘Hij weet dat hij een snotneus is. Een autodidact met gapende lacunes. Erger nog: eenopportunist.’ Na een cruise door de Caraïben hebben ze de smaak van het reizen te pakken. Ze reizen per boot, want Marguerite heeft vliegangst, nagenoeg de halve wereld af om uiteindelijk in Japan, de ultieme droom, te arriveren. Uitgerekend in het Land van de Rijzende Zon waagt ze het om richting Thailand in een vliegtuig te stappen.
Get up, dirty old bitch. Ugly witch
Hoezeer beiden tijdens de vele reizen ook op elkaar zijn aangewezen, eigenlijk hebben ze behalve hun liefde voor de natuur weinig met elkaar gemeen. Jerry is bepaald geen lezer, blijft gaybars frequenteren en drinkt overmatig, terwijl Marguerite in alles en nog wat een teken ziet van wat is geweest of staat te gebeuren. Hoe zorgzaam Jerry zich ook over haar ontfermt — hij wijkt geen moment van haar ziekenhuisbed nadat ze in Kenia door een automobilist is aangereden —, af en toe valt het masker af en laat hij zijn ware gelaat zien. Als ze tijdens een korte wandeling naar hun hotel in Venetië ten val komt, is hij buiten zichzelf.
‘Plotseling zakte Marguerite op de grond. (…) Hij brult. Stort een scheldkanonnade over haar uit. “Get up, dirty old bitch. Ugly witch. You piece of shit!” (…) Ze steekt haar hand uit, maar hij slaat die weg. Schelden gaat over in fysiek geweld.’
Het reizen gaat, tegen de verwachting in, onverstoorbaar verder. Intussen is de afstand tussen Jerry en Maurice groter geworden, en Marguerite kan niet anders dan de grillen van Jerry incasseren. Na de dood van Maurice wordt Jerry hopeloos verliefd op Daniel. Hij wil zijn nieuwe liefde in het Ritz in Parijs aan Marguerite voorstellen, wat haar erg tegenstaat. Daniel lijkt sterk op Jerry en komt volgens haar niet uit betere kringen. Ze vindt hem op de koop toe onsympathiek; hij doet haar opnieuw denken aan André Fraigneau: het verleden dat zich herhaalt. ‘Ze probeert zich een toekomst voor te stellen, maar bij iedere nieuwe poging wacht haar weer het verleden. Een beeld: zijzelf verliefd en afgewezen, smekend en pathetisch.’
Hoe onwaarschijnlijk ook: samen met Jerry en Daniel reist ze naar India, waar ruzies en conflicten aan de orde van de dag zijn. Eenmaal terug thuis gaat het met Jerry, die zich van de buitenwereld heeft afgesloten, van kwaad tot erger. Na zijn dood is ze opnieuw op zichzelf aangewezen.
‘Ze is voor de derde keer in haar leven alleen. Na haar vader Michel, die haar tot een vrijdenkende vrouw maakte, en Grace, de ijzersterke partner, haar eiland en vaderland, laat nu ook hij die haar tot haar laatste snik tot steun had moeten zijn — hij die in haar ogen de eeuwige schoonheid en jeugd belichaamde — het jammerlijk afweten.’
Christophe Bigot biedt in dit virtuoos geschreven boek een verrassende, vooral ontluisterende kijk op de laatste levensjaren van deze aristocratische Frans-Belgische auteur. ‘Elders wacht een ander op me’ leest als een portret van een tot over haar oren verliefde oude dame: een aangrijpende tranche de vie die weinig met een traditionele biografie te maken heeft.
