Zal hij dan maar met pensioen gaan?
Benno Barnard, ‘Het raadsel van de anderen’ 
Het oeuvre van Benno Barnard (1954) omvat naast poëzie, romans, toneel, beschouwingen, én dagboeken. Na het voortreffelijke ‘Afscheid van de handkus’ is er nu ‘Het raadsel van de anderen’. Een volumineus dagboek vol verhalen, overpeinzingen en naar het slot toe een verzameling gedichten.
Dat hij het dit keer weer uitgebreid over het Zuid-Engelse dorpje Brede heeft, waar hij sinds 2015 met zijn Amerikaanse echtgenote Joy resideert, is bepaald geen verrassing. Hij maakt er wandelingen met de hond en ontvangt er bezoek, maar als hij de tijd aan zichzelf heeft, leest en schrijft hij vooral. Hij is een meesterlijke chroniqueur, net zoals zijn vader Willem Barnard (1920-2010) – Nederlands theoloog en predikant – met Een zon diep in de nacht. Verzameld dagboek 1945-2005 een begenadigd dagboekauteur was. Onder het pseudoniem Guillaume van der Graft publiceerde hij een behoorlijk aantal bundels; evenzeer genoot hij als strofische psalmvertaler een stevige faam. Niet verwonderlijk dus dat hij door zijn zoon Benno af en toe wordt gememoreerd. Het Nederlands koesteren en beheersen: hij heeft het met de paplepel ingegoten gekregen.
Hallucinaties uit de rotsspleet in Delphi
Over wat de lezer van zijn werk mag verwachten, is hij duidelijk: ‘De formule van mijn werk luidt dat je inhoud kan liegen maar stijl niet.’ Het verklaart zijn lijstje beroemde namen – Flaubert, Nabokov, Roth en Tsjechov – stilisten van het zuiverste soort, waaraan hij ook Jeroen Brouwers toevoegt. Was het omdat laatstgenoemde zijn prozastijl bewonderde, of zag hij in hem zijn meerdere?
‘Vrienden? Collega’s? Hoe vaak ben ik door anderen niet zijn leerling genoemd! Zijn werk – vooral het vroegere werk – was uitgesproken verslavend voor de taalgevoelige, romantische aspirant-schrijver. Alsof er een bedwelmende rook uit opsteeg, iets als de hallucinaties uit de rotsspleet in Delphi…’
Maar evenzeer is er hulde voor zijn vader, die hem Rilke leerde ontdekken en voor wie het woord heilig was. Wat hij ook neerschrijft, het kan niet van Bijbel en geloof worden losgeweekt. Het is alsof de Heilige Geest over zijn schouder meekijkt als hij aantekeningen en impressies in meanderende zinnen giet, er angstvallig over wakend dat hoofd- en bijzinnen door een juiste interpunctie niet aan zeggingskracht inboeten.
Ze eisen, in hun ogenschijnlijke complexiteit, met grote aandacht te worden gelezen, omdat ze nu eenmaal de gedachten weerspiegelen van een denker die, in tegenstelling tot een flierefluiter, niet zomaar van alles op papier kwakt. Het leven heeft Barnard getekend: het verlies van vrienden, de dood van zijn ouders én, niet in het minst, het plotselinge heengaan van Anna, zijn zo geliefde dochter. Voor haar is in Het raadsel van de anderen dan ook een grote rol weggelegd. Haar dood is het gat in zijn leven dat hij in het boek met enkele aangrijpende regels probeert te dichten:
‘Anna, de dood en gedichten zijn dingen,
gemaakt van woorden, bijvoorbeeld auto,
ijsplek, duisternis, dochter die abrupt verdween.’
Maar gelukkig is er zoveel meer te lezen dan louter stil verdriet, kommer en kwel of overpeinzingen. Er zijn met verve gepende reisverslagen. Een trip naar Spanje, waarbij zijn echtgenote Joy opmerkt dat hij opgewonden raakt van Picasso, en een reisverslag over Boedapest, waarin hij de Hongaarse hoofdstad in met lyriek doordrenkte zinnen bezingt.
‘Bij het presidentieel paleis exerceert de wacht: twaalf in grijsgroen uniform gehulde soldaten, toegeschreeuwd door een officier. De wacht gehoorzaamt Hongaarse bevelen – links, rechts, in de houding. Knopen glimmen dof in het waterige zonlicht en de geweren zijn hemelwaarts gericht, waar de wolken samentrekken als een meteorologische troepenmacht.’
Geen boeken inzenden voor literaire prijzen
Vrienden in wier gezelschap gretig wordt gegeten passeren de revue, klassiekers worden herlezen, en er is zijn grenzeloze liefde voor Joy. Daarnaast komt het opmerkelijke feit aan bod dat hij zijn uitgeverij verbiedt om zijn boeken in te zenden voor literaire prijzen.Er is de ontgoocheling dat er van Afscheid van de handkus niet meer dan 1461 exemplaren zijn verkocht; zijn door de literaire kritiek goed onthaalde magnum opus dat uiteindelijk de weg naar het grote publiek niet heeft gevonden. Het steekt hem dat Pfeijffer met Alkibiades vijftig keer meer lezers bereikt.
Zal hij dan maar beter met pensioen gaan? Integendeel. Hij is een nuttig schrijver, geen betweter die op het marktplein zijn gelijk met applaus gehonoreerd wil zien. En is wat hij schrijft te moeilijk voor een doorsnee lezer? Allerminst. Mocht Barnard, om zijn eigen woorden te parafraseren, anders formuleren, dan kwam je er niet achter hoe hij denkt, omdat hij het dan eenvoudigweg niet denkt. Het raadsel van de anderen biedt proza voor fijnproevers, uit een gouden pen gevloeid, met bovendien een extra bundel poëzie.
