Wat wilde Walter van den Broeck nog schrijven?
Walter van den Broeck, ‘Averechts’ 
Toen Walter van den Broeck (1941-2024) vorig jaar vrijwel onverwacht overleed, vermoedde niemand dat hij nog met nieuw werk bezig was. Een satirisch boek vol bizarre gebeurtenissen, waarvan fragmenten in ‘Averechts’ postuum aan elkaar zijn gelast.
In 2023 verscheen ‘De lastige liefde’, het dertigste boek van Walter van den Broeck. Zijn laatste familieroman over zijn in Mexico woonachtige broer Jules. Het sluitstuk van een succesvolle schrijverscarrière, met als absolute hoogtepunten ‘Brief aan Boudewijn’, gevolgd door de vierdelige romancyclus ‘Het beleg van Laken’, ‘Een lichtgevoelige jongen’ en het toneelstuk ‘Groenten uit Balen’.
Dat hij na ‘De lastige liefde’, ruim de tachtig voorbij, aan nieuw werk was begonnen, was niet bepaald een verrassing. Schrijven was voor hem zowat het equivalent van ademen. Er ging nauwelijks een dag voorbij, zonder enkele regels in zijn schrijfkamer neer te pennen. Zo was hij, zonder medeweten van intimi, begonnen aan wat een dystopische roman moest worden. Of had hij een novelle voor ogen? Een allerlaatste schakel in zijn omvangrijk oeuvre dat vooralsnog verdient om gelezen of herlezen te worden.
Viktor en Omer van het Meteorologisch Instituut
Ook al prijkt in een wervende tekst ‘De magistrale laatste roman van Walter van den Broeck’ op de achterflap van het boek, toch is enige nuance hier op zijn plaats. Het manuscript van ‘Averechts’ was allesbehalve af, zodat zoon Stefan enkele aanpassingen heeft aangebracht. Iets wat het einddoel geen schade heeft toegebracht: het verhaal over een wereld op drift. Klimaatproblematiek, aanhoudende hittegolf, oerknal, stand van de planeten, daar wilde van den Broeck het duidelijk over hebben.
Een kosmisch universum met twee hoofdrolspelers. Viktor Dufour, een computerdeskundige bij het Meteorologisch Instituut, getrouwd met Sandra. Een copywriter met duidelijk literaire ambities. Het koppel heeft een dochtertje – Mietje – dat naar de crèche moet omdat Sandra enkel in stilte kan schrijven.
Nagenoeg elke dag neemt Victor de trein naar zijn werk waar hij collega Omer Balfoort, een seismoloog, ontmoet. De man is bijna met pensioen en heeft zich de kunst van het delegeren eigen gemaakt. Beiden zijn bij het Meteorologisch Instituut werkzaam. Omer, naar wie Viktor opkijkt, is ervan overtuigd dat de klimaatverandering niets te maken heeft met de mens, maar met onze plaats in het heelal.
‘Mijn beste Viktor, van het heelal heb je blijkbaar weinig kaas gegeten. Maar je bent niet de enige. De meeste mensen leven in de overtuiging dat elke ochtend alle hemellichamen zich precies op dezelfde plaats als de dag ervoor bevinden en dezelfde baan beschrijven als de vorige maand. Ze kijken omhoog in de overtuiging dat zijzelf zich op precies dezelfde plaats bevinden als een dag eerder.’
De aarde stond enkele seconden stil
Is dit de oorzaak van een hittegolf waar de bevolking mee te maken krijgt? En wat te denken over het oorverdovend geluid van straaljagers? Een NAVO-oefening? De complete verwarring binnen de kantoren van het Meteorologisch Instituut slaat dan ook toe als alle computers uitvallen en een aardbeving – 5.3 op de schaal van Richter – wordt geregistreerd. Blijkt dat de aarde zes seconden heeft stil gestaan. Het even niet verder draaien ervan heeft allerlei nare gevolgen, waarna Omer als ontdekker van een averechts draaiende wereld een overal fel gevraagd spreker wordt.
‘Averechts’ is goed voor enkele satirische passages – Mietje die naar Sandra’s baarmoeder terugkeert – filosofische bespiegelingen over het heelal, én existentiële vragen waar het met de wereld heen moet. Helaas, magere Hein heeft Walter van den Broeck het schrijven plotseling een halt toegeroepen. ‘Averechts’ is dan ook niks meer dan een afscheidscadeau voor zijn vele fans.
