In Parijs met Stein en Levy
Deborah Levy, ‘Mijn jaar in Parijs met Gertrude Stein’ 
Deborah Levy hoeven we niet meer voor te stellen. Ze schrijft al jarenlang poëzie, proza, theater en essays en werd drie keer genomineerd voor de Booker Prize. Haar werk verkent onder meer de thema’s van vrouwelijkheid en identiteit. Haar romans worden internationaal gelezen en geroemd. Mijn jaar in Parijs met Gertrude Stein kwam uit in het Nederlands in juli 2026.
Het boek vertelt het verhaal van een gescheiden vrouw die leeft in Parijs en een essay over Gertrude Stein, de bekende avant-garde kunstenaar, probeert te schrijven. Stein was begin twintigste eeuw een cultfiguur in de Parijse kunstscène. Het huis dat ze samen met haar broer bewoonde aan de Rue de Fleurus werd een artistiek-literair salon. Ze onderhield relaties met de groten van de kunst- en literatuurwereld. Stein is, ondanks late erkenning voor haar werk, ook al die tijd zelf een schrijver. Door een stijl van haast stotterende herhaling en het verlaten van logica voor een hoekige haperende veelzijdigheid wilde ze het kubisme naar de literatuur vertalen. Haar beroemdste regel Rose is a rose is a rose is hiervan een perfect voorbeeld.
Ondanks het uitermate boeiende leven van Gertrude Stein vlot het schrijven van het essay niet voor ons hoofdpersonage. In plaats van met schrijven houdt ze zich daarom bezig met afspraakjes met haar twee vriendinnen, Eva en Fanny, met haar en hun dagelijkse beslommeringen en gedachten en complexe relaties. Ze gaat onder meer op muizenjacht in haar kleine appartement in het vijfde arrondissement, en zoekt mee naar de verdwenen kat van haar vriendin.
Steins stotterende woordenstroom
Mijn jaar in Parijs met Gertrude Stein spreekt aan door zijn bijzondere stijl. Het boek hangt feiten en details uit het leven en werk van Stein samen, en kopieert vormkenmerken van Steins poëzie. Zo gebruikt Levy herhaling en parafrasering, en speelt ze met leestekens.
Het moge duidelijk zijn dat alle vraagtekens het gebouw hadden verlaten en buiten stonden te roken. 157
Het creëert een metaniveau in de tekst dat de lezer gefascineerd en geboeid houdt. In het begin is dit een bevreemdende leeservaring. Zinnen worden herhaald, gewijzigd, afgebroken,… Zo start de eerste bladzijde met Eva belde om te zeggen dat ze het kwijt was. Het blijkt een paar zinnen verder haar verdwenen kat.
De kat keert niet terug, de zin wel. In licht gewijzigde vorm.
Gertrude Stein begon iets te worden. Ze begon het kwijt te raken. Ze moest wel. Wat was het? Naamloos zijn. In de schaduw zitten.
Gertrude was het kwijt. Wat is het? Ondermijnd worden. De verleiding om het weg te lachen.
Wat moeten we kwijtraken om modern te worden? Schaamte.
Levy citeert ook Stein zelf.
Iedereen heeft dus herhaling in hun bestaan, herhaling van alles wat in hen leeft, herhaling van het soort van ongeduldige gevoel dat ze in zich hebben, van het onrustige gevoel dat iedereen min of meer altijd in zich heeft. The Making of Americans.
Het boek heeft een moeilijke hortende structuur en vraagt inzet en inspanning, maar het lezen beloont, verrast en doet verwonderen. Er zit wel degelijk een logica achter het schijnbaar willekeurig van de hak op de tak springen.
Mijn jaar in Parijs met Gertrude Stein bevat een intelligente opbouw en een moeiteloze belezenheid en geleerdheid, die op het eerste zicht niet zichtbaar en daardoor ook nooit pedant of storend is.
Moeiteloze meerlagigheid
Levy combineert citaten en kleurrijke details uit het leven van verschillende denkers, schrijvers en kunstenaars. Sigmund Freud, Walt Whitman, Virginia Woolf, Georges Perec. Ze citeert hen opnieuw en opnieuw om telkens een andere schakering van de werkelijkheid bieden. Dit boek is een caleidoscoop van visies en ideeën.
Gertrude Stein komt dichterbij maar blijft ook ontsnappen, zoals elke persoonlijkheid uiteindelijk veranderlijk en ongrijpbaar is. Je leert haar kennen door grappige fait-divers en anekdotes, verhalen over haar relaties, haar jeugd, en onderwijscarriere, haar broer, haar rol als patroon van kunstenaars en haar eigen kunst.
Geen enkel boek, geen enkele theorie kan de grote waarheid prediken. In het onder ogen zien van tekortkoming en de onmogelijkheid om echt te weten zit de kern van het menselijk bestaan. Alles blijft een meanderende stroom van feiten, details, verschillende perspectieven. Alles stroomt en verandert.
Ik was de stromen in gedoken en klampte me aan de kanten vast. 58
Een essay dat iemand of een oeuvre ten volle zou vatten, doet net de gedachte aan Steins theorie tekort. Het essay van ons hoofdpersonage blijft aldus onaf en onmogelijk en is in die zin helemaal Stein.
Een waarachtige schepper begrijpt wat eigentijds is als de tijdgenoten dat nog niet weten…., zei Stein over Picasso. We zouden hetzelfde kunnen zeggen over Deborah Levy.
