Guy Vandenbranden uit de schaduw van de Belgische abstractie : geometrie, netwerk en vernieuwing
In het Prentenkabinet van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen loopt momenteel de focustentoonstelling ‘Guy Vandenbranden in de Europese avant-garde‘. Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van zijn geboorte bundelden het KMSKA en de Estate Guy Vandenbranden hun krachten om een kunstenaar opnieuw onder de aandacht te brengen die een sleutelrol speelde binnen de naoorlogse geometrische abstractie en het constructivisme in België.
De expositie biedt een helder overzicht van Vandenbrandens artistieke ontwikkeling en plaatst zijn oeuvre nadrukkelijk binnen een internationaal netwerk van kunstenaars, galerijen en avant-gardebewegingen. Aan de hand van schilderijen, grafiek, reliëfs, documentatiemateriaal en archiefstukken wordt zichtbaar hoe hij uitgroeide van een jonge abstracte kunstenaar tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de geometrische abstractie in België.
De wording van een geometrisch abstract kunstenaar
Samen met generatiegenoten als Jef Verheyen, Jo Delahaut en Pol Bury behoorde Vandenbranden tot een groep kunstenaars die na WO II op zoek ging naar nieuwe vormen van beeldende expressie, los van figuratie en traditionele schilderkunst. Zijn parcours weerspiegelt de ontwikkeling van de avant-garde in die periode: van een vroege, meer lyrische abstractie evolueert hij midden jaren vijftig naar een strenge geometrische vormentaal.
Aanvankelijk kijkt hij nog aarzelend naar het werk van Paul Klee, maar onder invloed van onder meer de Nederlandse kunstenaar en kunsttheoreticus Piet Mondriaan en de optische experimenten van de Hongaars-Franse kunstenaar Victor Vasarely kiest hij resoluut voor abstractie. Die keuze blijkt zo fundamenteel dat hij zelfs zijn vroegste werk vernietigt. Vanaf dan draaien zijn composities rond orde, ritme, structuur en constructie.
Het parcours maakt duidelijk hoe geleidelijk die overgang zich heeft voltrokken. Vroege werken zoals Compositie (1952) tonen hoe Vandenbranden steeds nadrukkelijker gebruikmaakt van liniaal en passer. Tegelijk verruilt hij de klassieke olieverf voor experimenten met latex, cellulose en later industriële lakverven.
Guy Vandenbranden, Compositie, 1952, gemengde techniek op papier, 26,5 x 18 cm,
Estate Guy Vandenbranden, © SABAM België 2026
Netwerken, groepen en transnationale contacten
Een van de sterkste aspecten van deze presentatie is dat Vandenbranden niet als een geïsoleerde kunstenaar wordt voorgesteld. Zijn carrière ontwikkelt zich binnen een uitgebreid netwerk van kunstenaars, galerijen en avant-gardebewegingen.
Onder impuls van Jo Delahaut en Pol Bury ontstaat begin jaren vijftig de groep ‘Art Abstrait’, die abstracte kunst in België wil promoten. Vandenbranden sluit zich aan bij de beweging, die later overgaat in ‘Art Abstrait-Formes’. Ook initiatieven als G58 tonen hoe de naoorlogse avant-garde niet zozeer uit afgebakende bewegingen bestond, maar uit een voortdurend verschuivend netwerk van kunstenaars, galeristen en kunstcritici.
Tegelijk richt Vandenbranden zijn blik steeds nadrukkelijker op het buitenland. Net als Jef Verheyen onderhoudt hij contacten met internationale kunstenaars als Günther Uecker, Lucio Fontana en Piero Manzoni. Die uitwisselingen verrijken zijn praktijk zonder zijn eigenheid aan te tasten. Kenmerkend voor zijn oeuvre is de manier waarop hij uiteenlopende invloeden absorbeert zonder zijn artistieke autonomie prijs te geven.
Van geometrie naar Hard Edge
De jaren vijftig en zestig vormen de meest experimentele fase van zijn artistieke ontwikkeling. Een werk als ‘Plans mobiles‘ (1954-1955) toont de raakvlakken tussen het werk van Vandenbranden met het oeuvre van Pol Bury, waarbij beweging, ritme en veranderende waarneming duidelijk een plaats krijgen binnen de abstracte kunst.
Daarnaast belicht de expositie de rol van Vandenbranden zowel als Bury als pioniers van de artistieke zeefdruk in België. Die experimenten met druktechnieken vormen een minder bekende maar wezenlijke dimensie van Vandenbrandens praktijk.
Rond 1956 groeit de belangstelling van Vandenbranden voor het werk van Victor Vasarely en de optische effecten van de opkomende ‘Op(tical) Art’ beweging. Terwijl binnen de abstracte kunst de scheiding tussen een lyrische en een geometrische stroming steeds duidelijker wordt, kiest Vandenbranden resoluut voor de tweede richting. Zijn zwart-witcomposities sluiten aan bij ontwikkelingen die later ook zichtbaar worden binnen de Amerikaanse ‘Hard Edge’-schilderkunst.
Zaalzichten Guy Vandenbranden © Sanne De Block
De jaren zestig: reliëfs, sculptuur en ruimtelijkheid
In de jaren zestig verbreedt Vandenbranden zijn werkterrein aanzienlijk. Als mede-inspirator van de Nieuwe Vlaamse School experimenteert hij steeds vaker met reliëfs en driedimensionale constructies. Zijn aandacht verschuift naar de relatie tussen kleur, ruimte en volume.
Ook de connectie tussen Vandenbranden en het KMSKA krijgt vanzelfsprekend een plaats binnen dit parcours. In 1968 neemt hij bijvoorbeeld deel aan ‘Kontrasten 1947-1967′, een belangrijke overzichtstentoonstelling van de naoorlogse Belgische kunst. Naar aanleiding daarvan verwerft het museum een van zijn werken voor de KMSKA – collectie, een symbolische erkenning van de plaats die abstracte kunst inmiddels had verworven.
Tentoonstelling Kontrasten 1947-1967 in het Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 1968.
© Raoul Van Den Boom
Onder invloed van Amerikaanse kunstenaars zoals Ellsworth Kelly Ellsworth Kelly | MoMA en Frank Stella introduceert Vandenbranden vanaf het midden van de jaren zestig steeds helderdere kleuren in zijn reliëfs. Zo ontwikkelt hij een sterk persoonlijke variant van de ‘Hard Edge’-esthetiek waarin kleurvlakken, industriële materialen en ruimtelijke effecten knap samenkomen.
Meer dan een chronologisch overzicht
Deze tentoonstelling onderscheidt zich doordat zij verder gaat dan een louter chronologische reconstructie. Ze tonen de vele vertakkingen van Vandenbrandens kunstenaarschap en brengen soms best onverwachte verbanden in kaart met onder meer de ‘space art‘ van Paul Van Hoeydonck.
Tegelijk valt op dat de curatoren door de presentatie van de werken inzichtelijk maken hoe Vandenbranden allerhande invloeden absorbeerde, maar tegelijk zijn eigen authenticiteit wist te bewaren. Net zoals de aanwezigheid van archiefmateriaal en documentatie heel expliciet een aanzienlijke meerwaarde blijkt. Archieven blijven dan ook echt de basale grondstof van onderzoekers, en blijven uiterst cruciaal voor de opbouw van tentoonstellingen en zo meer.
Bijzonder zijn de onderdelen waarin het grafische werk van Vandenbranden wordt verbonden met de poëzie van de Pink Poets. Hier wordt zichtbaar hoe erg actief hij op zoek ging naar kruisbestuivingen met literatuur, poëzie en muziek. Namen als Ivo Michiels, Hugues C. Pernath en Adriaan De Roover illustreren die open houding. Het werk ‘Exodus’ (1970), een samenwerking met Pernath, vormt daarvan een best treffend voorbeeld.
Ook de meer experimentele kant van zijn artistieke praktijk krijgt aandacht in de expo. De getoonde Thonet-assemblage laat bijvoorbeeld zien hoe zijn fascinatie voor vorm, lijn en ruimtelijke constructie zich echt niet beperkte tot schilderkunst alleen. Vandenbranden dacht duidelijk ook echt in termen van abstractie.
Zaalzichten Guy Vandenbranden © Sanne De Block
De catalogus als verdieping
Door haar eerder bescheiden schaal blijft deze tentoonstelling noodgedwongen selectief. Die beperking wordt echter gedeeltelijk opgevangen door de rijk gedocumenteerde catalogus, die zoveel meer is dan een klassieke begeleidende publicatie. Ze steunt op jarenlang onderzoek van de Estate Guy Vandenbranden. Nieuw archiefmateriaal wordt gecombineerd met documentatie over tentoonstellingen, galerieën en internationale contacten. Daarnaast bevat ze ook enkele gesprekken tussen vertegenwoordigers van de Estate Guy Vandenbranden en KMSKA-curator Lisa Van Gerven.
Daardoor biedt de publicatie niet alleen extra achtergrondinformatie bij de tentoongestelde werken, maar tegelijk ook breder inzicht in de manier waarop Vandenbrandens’ positie binnen de Europese avant-garde zich erg geleidelijk heeft afgetekend. Waar de expo vooral de visuele ontwikkeling van zijn oeuvre zichtbaar maakt, schetst de catalogus de veel bredere context waarin dat uitzonderlijke oeuvre tot stand kwam.
Een van de meest veelzeggende passages is Vandenbrandens uitspraak: “Ik wil mensen gelukkig maken met kleuren.” Die eenvoudige formulering vat best veel van zijn artistieke ambities samen. Even betekenisvol is zijn antwoord tijdens ‘Kontrasten‘ in 1968, wanneer hij stelt dat schilderijen uiteindelijk “slechts een voorbereiding vormen op een verdere integratie van kunst in architectuur en openbare ruimte”.
Beide uitspraken onthullen een kunstenaar voor wie kleur, ritme en ruimte veel meer waren dan formele bouwstenen.
Een terechte herwaardering
Deze focustentoonstelling maakt overtuigend duidelijk waarom Guy Vandenbranden tot een van de belangrijkste Belgische abstracte kunstenaars van de naoorlogse periode behoort. Ze belicht niet alleen de samenhang binnen zijn hele oeuvre, maar ook zijn internationale verankering en voortdurende zoektocht naar een eigen, autonome beeldtaal.
Deze catalogus versterkt die herwaardering door het parcours uit te breiden met archiefonderzoek, documenten en nieuwe inzichten. Samen vormen expo en publicatie een best overtuigend pleidooi voor een kunstenaar die erg lang in de schaduw van enkele bekendere generatiegenoten bleef staan.
Deze presentatie in het Prentenkabinet lijkt misschien eerder bescheiden van schaal, maar wint zoveel aan betekenis door de rijkdom van het onderzoek dat eraan ten grondslag ligt. Meer dan een jubileumproject biedt ‘Guy Vandenbranden in de Europese avant-garde‘ in het prentenkabinet van KMSKA een nieuwe lezing van een oeuvre waarin kleur, ruimte en constructie gedurende decennia centraal stonden.
Het resultaat is een welverdiende herwaardering van een kunstenaar die mee vorm gaf aan de geschiedenis van de geometrische abstractie in België en daarbuiten.
‘Guy Vandenbranden in de Europese avant-garde’ – Prentenkabinet (derde verdieping), KMSKA.
Periode: 16 oktober 2026 tot en met 17 januari 2027.
