Dirk zat mee aan tafel in De Zwarte Ruiter
Leo Pleysier, ‘Sta bij’ 
Al jaren is Leo Pleysier (1945) een vaste waarde in de literatuur van de Lage Landen. Met titels als ‘Wit is altijd schoon’, ‘De kast’ en ‘De Gele Rivier is bevrozen’ leverde hij intussen enkele klassiekers af. Na ‘Klokgelui’ is ‘Sta bij’ zijn nieuwste literaire worp. Een novelle over een familie-etentje waarbij Dirk, al jaren overleden, toch met zijn ouders, zussen en schoonbroers aan tafel aanwezig blijkt te zijn.
Pleysier behoort tot die categorie auteurs die het literaire ambacht in de vingers heeft. Hij ontwikkelde met de jaren een unieke stijl en pent niet zomaar met hoge snelheid de ene zin na de andere neer. Hij is een trage stilist, die de taal vakkundig ciseleert, en met de juiste woorden heen en weer schuift tot alles harmonieus in elkaar schuift.
Sliptongetjes met kroketjes en gestoofde groentjes
Qua thematiek ligt ‘Sta bij’ in het verlengde van ‘Wit is altijd schoon’, waarin een zoon waakt bij zijn gestorven moeder, terwijl hij haar hoort praten. Dit keer daagt een overleden broer tijdens een familiebijeenkomst plotseling op. Anna Brems, een gepensioneerde lerares, vertelt over een familiebijeenkomst in een bovenzaal van De Zwarte Ruiter, een restaurant in Hoogstraten. Ze zitten met z’n allen aan tafel: Anna en haar man David, haar zussen Nora en Kristien met hun respectievelijke echtgenoten Erik en Marcel, met aan de twee hoofdeinden van de tafel hun ouders. Er wordt vrolijk gebabbeld en de menukaart — met als hoofdgerecht sliptongetjes met kroketjes en gestoofde groentjes, en als nagerecht aardbeientiramisu — oogt aantrekkelijk. De familie is goedgemutst, want iedereen is present. De sfeer slaat echter om als blijkt dat ‘onzen Dirk’ er niet is.
‘Zowat twintig minuten geleden is hij opgedaagd. Heel onverwachts. En toen hij hier aankwam, heeft hij niemand gedag gezegd of een hand gegeven. Laat staan dat hij een van ons heeft omhelsd of een zoen op de wang gegeven.’
Citeren uit de Mechelse Catechismus
In ad rem en tegelijk met grote precisie geschreven scènes wordt de sluiter over het verleden van Dirk langzamerhand opgetild. Lukt het Anna niet — haar stem stokt aanvankelijk — om met haar broer in dialoog te treden, en wordt de moeder bij dit alles onwel, toch komt Dirk meer en meer in beeld. Een bepaald niet verlegen typetje, succesvol bij de meisjes op school en allerminst geïnteresseerd in de lessen.
Het laat zich dan ook raden dat hij van de ene school naar de andere wordt gestuurd. De dag waarop hij tijdens een avontuurlijke fietstocht met zijn vriend hevige hoofdpijn krijgt, blijkt er meer aan de hand te zijn. Na opname in het ziekenhuis overlijdt Dirk aan de gevolgen van een infectie die hij in het zwembad heeft opgelopen. Een gebeuren dat Pleysier aangrijpt om uit de Mechelse Catechismus te citeren en God op het toneel te roepen:
‘Zonder dat men het in de gaten heeft, zal er daar even iets niet pluis zijn met de kwaliteit van het zwembadwater en Dirk zal er een bacteriële infectie oplopen. Ook dit laatste wist God toen al. Dat wist God zelfs lang tevoren al.’
Dan maar terugkeren naar het aardse leven, want tussendoor moet er in het bovenzaaltje van het restaurant uiteraard gegeten worden. Ook al is het hoofdgerecht verrukkelijk en de wijn van een uitstekende kwaliteit, beneden in het restaurant veroorzaakt een bende voetballiefhebbers voor behoorlijk wat lawaai. Tijd om op te stappen, de rekening te vragen en huiswaarts te keren.
‘Eenmaal terug op het gelijkvloers aanbeland, moet ik bijna mijn tong afbijten om te beletten dat ik begin te roepen en te schreeuwen. (…) Want ik weet dat onzen Dirk nu heel alleen in het bovenzaaltje van De Zwarte Ruiter moet achterblijven.’
‘Sta bij’, zonder twijfel een verwijzing naar de middeleeuwse tekst Stabat Mater, is een tranche de vie, met een verrassende ontknoping, zoals alleen Pleysier die in de juiste vorm kan gieten. Het is een met de precisie van een miniatuur geschreven novelle van een woordenslijper die de lezer alweer op een literaire parel trakteert.
