Grandioze gruwel bij Agustina Bazterrica
Agustina Bazterrica, ’19 klauwen en een zwarte vogel’ 
Het kaft van ’19 klauwen en een zwarte vogel‘ is een kunstwerk. Dat is het eerste wat de aandacht trekt. Een Aziatisch uitziende kat in geel, zwart en roodtinten kijkt op melancholische wijze met glazige ogen voor zich uit. In zijn bek een sip kijkende vis. Alsof de vis een foute keuze maakte en daardoor terechtkwam in een kattenbek.
Dit verhaal staat niet in de bundel. Het zou kunnen. Als verteller past de vis perfect in het rijtje vertellers van ’19 klauwen en een zwarte vogel’. De verhalen bekijken de wereld vanuit steeds nieuwe verschillende verrassende perspectieven.
Het boekje zelf ligt glad en goed in de hand, een ideaal formaat met soepele band en zachte bladzijden. De lichtheid van de uitgave contrasteert heerlijk met de zware thema’s die de verhalenbundel beschrijft.
De aantrekkingskracht van het kortverhaal
Agustina Bazterrica is één van de sterren van de hedendaagse Argentijnse literatuur en kreeg intussen ook internationaal erkenning. Een verfilming van haar magistrale roman ‘Cadaver Exquisito‘ is in de maak. Ze schrijft in een genre dat het zo goed doet in de Zuid-Amerikaanse literatuur en over alle grenzen heen fascineert: het morbide monsterlijke macabere magische.
Het kortverhaal lijkt als genre wonderwel te passen bij deze snelle flitsende tijden met drukke levens en steeds kortere aandachtspanne. De uitgave van veel verhalenbundels in elk taalgebied valt de laatste jaren op. Het genre lijkt aan een remonte bezig, en krijgt hernieuwde appreciatie. Een verhaal van drie tot max acht pagina’s is voor elke lezer haalbaar. En bevalt een verhaal iets minder, dan is het met een volgende scène snel doorgeslikt.
De lezer wordt op de proef gesteld en op het verkeerde been gezet. De verhalen vragen flexibiliteit. Ze draaien en kronkelen en eindigen vaak op een twist. Je geest past zich aan, en dan opnieuw en opnieuw. Het vraagt een intellectuele inspanning de kronkels van de onbetrouwbare vertellers te volgen. Het creëert een zekere achterdocht bij het lezen, je vraagt je -terecht- af welke (letterlijke) lijken nu weer uit de kast gaan vallen. Bij Bazterrica is niets ooit wat het lijkt. Er is onderhuidse spanning en dreiging en schone schijn wordt genadeloos doorprikt.
Vreemde werelden beleven
Bazterrica is een meesterlijk verteller. Woorden scheppen werelden bewijst ze in deze korte schetsen. We beleven de laatste avond van een gedetineerde die weet dat hij vermoord zal worden. We doorvoelen grimmige kinderdagen. We worden een vrouw in een schilderij.
Bazterrica’s wereld is nooit gemakkelijk. Het is een dystopisch universum waarin mensen gruwelijk plastisch sterven, bedreigd worden, elkaar de duvel aandoen. Een tastbare zintuiglijke wereld bovendien, van gore details, stank en lichaamssappen. In tegenstelling tot de titel van één van de kortverhalen in haar nieuwste bundel is weinig bij Bazterrica Zuurstokroze.
Bazterrica heeft het vooral over het monsterlijk menselijke. Wat we elkaar aandoen. Hoe we door onredelijke angsten en onmogelijke verlangens elkaars en ons eigen leven tot een hel kunnen maken. Verder heeft ze het tussen de letters door over grotere thema’s zoals de wreedheid van het kapitalisme en misogynie.
Taal als licht in het donker
Dit alles verpakt Bazterrica in prachtig talig pakpapier. Haar taal is een geschenk. Van elke pagina springen wonderschone woorden en innemende zinnen. Je wil ze je inprenten. In haar donkerte schemert bovendien een kinderlijk plezier en een macabere humor.
‘Ik kan er niets aan doen dat ik stout ben. Dat komt door oom Alberto. Hij bewaart tante Camelia’s stof in de la en ik heb ervan geproefd. Nu kleeft de viezigheid van tante Camelia’s ziel aan mijn lichaam maar dan aan de binnenkant. Ik wil dat het weggaat, maar ik weet niet hoe je je vanbinnen moet schoonmaken.’ p 103
In sommige scènes lijkt ze zich te verlekkeren aan de gruwel van het al te menselijke. Ook voor de lezer is het smullen. Zoals op p 111.
‘Toen ze haar smoezelige fles whiskey leeg had, stond ze op, waarbij haar buik schommelde alsof het levend spinrag was. Ik gruwde van de weerzinwekkende beweging van haar buik. In het kunstlicht zag ik dat haar haar de smerige kleur van uienschillen had. Ze droeg een katoenen jas die haar twee maten te groot was, wat duidelijk maakte dat ze die achterover had gedrukt of van iemand had gekregen bij wijze van schijnliefdadigheid. De jas had de kleur van rottend vlees.‘
Bazterrica is een stem uit Zuid-Amerika die het horen meer dan waard is. Samen met Mariana Enriquez, Alejandro Zambra of Jazmina Barrera op te volgen van heel nabij. Lezen, proeven, rillen en ruiken dus, deze verhalenbundel, en vingers en duimen aflikken. Dat laatste op eigen risico.
