Alles is niets, niets is alles: wat te leren uit Lisaboa Houbrechts’ liturgie?
Toneelhuis, KVS & Lisaboa Houbrechts, ‘Siddhartha’ 
Titels uit de literaire canon die onder jongeren een cultstatus genieten? Ze zijn niet rijk gezaaid. ‘Siddhartha’, Herman Hesse’s spirituele duik in het Boeddhisme, behoort echter tot die exclusieve schare reeks boeken. De behapbaar geschreven parabel geniet erkenning als literair klassieker én als iconisch boek binnen de tegencultuur van de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw. Dat theatermaakster Lisaboa Houbrechts het narratief niet dunnetjes naar de bühne kopieert, is evident voor wie haar oeuvre tot nu toe gevolgd heeft. Op de kroniek van een jongeling die in zijn zoektocht naar authenticiteit en waarheid alle zekerheden overboord kiepert, projecteert ze haar eigen worsteling met interseksualiteit. Niemand minder dan Meskrem Mees vertolkt het titelpersonage, eenzaam dobberend tussen arbitraire noemers die geen ruimte laten voor non-binariteit of genderfluïditeit.
Ruwweg volgt Houbrechts de architectuur van Hesse’s proza. In vier hoofdstukken loodst ze haar personage naar een verlichte status. Het dorp markeert axioma’s waarin het hoofdpersonage zich niet thuis voelt, het woud luidt de confrontatie in met een ascese die geen persoonlijke waarheid oplevert en de stad stelt bloot aan aardse verlokkingen waarin geen vervulling te vinden is. Ten slotte brengt de veranderlijkheid van de rivier een louterende ervaring van puurheid, zuiverheid en eenwording met de elementen teweeg. Houbrechts kroop daarvoor zelf in de pen, met een beknopt doch wollig libretto tot gevolg. Opgevat als een rituele reis, maakt de regisseuse abstractie van haar personage. De tekst waadt rond in het bovenzinnelijke, wat eerder pratende concepten dan heuse personages oplevert. Paradoxaal genoeg schept Houbrechts dus afstand, op basis van de nochtans zeer persoonlijke ervaringen die ze invoelbaar tracht te maken.
Net zoals in eerder werk, zet Houbrechts de theatrale machine volledig naar haar hand. Het monumentale decor van Sammy Van den Heuvel evoceert een rivierbedding, ingekapseld door een gestaag oplopende oever enerzijds en een steile trappenwand anderzijds. Houbrechts speelt met de symboliek van die polariteit, en instrumenteert de weidsheid voor ronduit indrukwekkende tableaux. De Efteling is nooit ver weg, maar de mythische beeldtaal past goed bij een narratief dat pertinent weigert anekdotisch te worden. In zijn kostuums flirt Oumar Dicko op zijn beurt met clair-obscur, wat naadloos aansluit bij het prachtige lichtontwerp van Fabiana Piccioli. De eclectische soundscape van Casper Clausen maakt Houbrechts’ immersieve toneeluniversum compleet: schatplichtig aan tribale rituelen, bedwelmt de regisseuse alle zintuigen simultaan.
De rituele choreografieën van Shantala Shivalingappa belichamen dan weer het cliché van de Oriënt. Belabberd acteerwerk, met onhandige koorleden en UstadMa Zila Khan als Boeddha voorop, geven het geheel soms iets potsierlijk. Gelukkig worden de oren voortdurend verwend, met Claron McFadden, Casper Clausen en Samuel Mariño als grandioze solisten. Dé blikvanger is echter het Lets Radiokoor. Onder leiding van Kaspars Putniņs zorgt het 24-koppige koor voor menig kippenvelmoment, dankzij Caroline Shaws herwerking van haar ‘Partita for 8 Voices’ – zeg maar een hedendaags meesterwerk. De componiste herschreef dus eigen werk, op maat van Houbrechts’ libretto. Tussendoor krijgt ook Hindoestaanse muziek een plaats, bij monde van de melismen van UstadMa Zila Khan.
Hoewel vakkundig tot collage geboetseerd, heeft ‘Siddhartha’ te lijden onder het uiteenlopende bronmateriaal. Conceptueel dijt interseksualiteit uit naar interculturaliteit, terwijl het libretto op Oosterse religie geschoeid blijft. Houbrechts laat kortom Westerse en Oosterse muziek elkaar bestuiven, maar narratief houdt ze vast aan Hesse’s discours, terwijl ze diens ideële oefening toch wil oprekken. Quid? In dat spagaat loopt het publiek verloren.
‘Siddhartha’ is visueel ontroerend en muzikaal aangrijpend, maar op het niveau van de betekenis knaagt een horror vacui. Houbrechts verruimt Hesse’s perspectief, maar ze concretiseert haar keuzes te weinig, en ze vergeet haar protagonist(e) te ontwikkelen. Meskerem Mees spreekt, schudt, slingert en scharrelt even enigmatisch als efemeer over de planken. Heus bewonderenswaardig, maar wie is haar Siddhartha in ’s hemelsnaam? Meer principe dan personage, meer suggestie dan schepsel. En dus meer façade dan Houbrechts’ evangelie verdraagt.
Gezien in Kambala (Antwerpen) op 4/10/2026.
Copyright foto: Kurt Van der Elst
