Zonder Sinterklaas op reis door Japan met Luk Van Haute
Luk Van Haute, ‘Trein naar Kamakura’ 
Mysterie. Soms is het niet verder te zoeken dan in een conversatie die je oppikt.
“Ziet u, momenteel ben ik in mijn Japanse periode.”
De man aan de kassa in de boekenwinkel had net omvangrijk zijn leeservaring van Murakami’s ‘De opwindvogelkronieken’ (’94) toegelicht en informeerde of er nog andere Japanse boekentitels voorradig waren.
“Hoe goed ik het boek ook vond, ik ben op zoek naar literatuur die een zuiverder Japan tonen – los van de westerse invloeden die opduiken bij Murakami.”
Of de beste man ondertussen het ongerepte Japan terugvond, is ons een raadsel. De lectuur van ‘Trein naar Kamakura’ zou hem eventueel kunnen geholpen hebben.
Japan als idée fixe
Naar het einde van zijn boek behandelt Van Haute Herbert Mitgangs – literair criticus voor The New York Times – recensie over Murakami’s ‘The Elephant Vanishes’ (’93). Mitgang beklaagt zich over een gebrek over oosterse wijsheid en een teveel aan Amerikaanse invloeden.
Het probleem met critici als Mitgang […] is dat ze behalve Murakami, internationaal de eerste echte bestsellerauteur uit zijn land, geen andere Japanse literatuur hebben gelezen […] en hun beeld van Japan louter is gebaseerd op stereotiepe Hollywoodfilms als ‘Memoirs of a Geisha’ (’05) of ‘The Last Samurai’ (’03). Sommige mensen vinden het allerminst leuk als je dat beeld doorprikt. Ze zijn als kleine kinderen die niet willen horen dat Sinterklaas niet bestaat.
Van Haute – docent Japanse taal en cultuur aan de universiteiten van Leiden, Leuven en Gent – heeft wel de nodige Japanse literaire bagage. Hij ontpopt zich in dit boek tot een soort ideale reisgids, die door Japan trekt met een blik die beïnvloed is door een jarenlange band met Japanse literatuur. Verleden en heden versmelten niet zelden in elkaar.
Als hij in Kumano op zoek gaat naar sporen van de schrijver Kenji Nakagami – de Japanse Louis-Paul Boon – denkt hij terug aan zijn ontmoeting met de schrijver op Europalia 1989. Thuis heeft hij zijn mappen met folders, krantenknipsels en vertalingen met betrekking tot het evenement opgediept. Tussen de documenten vindt Van Haute een tekst van Nakagami terug, die hij destijds vertaalde. Het vormt de opmaat voor een exploratie van de omgeving waarin de schrijver ooit leefde.
Ik loop in de richting van het station. Dat de buraku waar Kenji Nakagami opgroeide daarbij vlakbij lag, heb ik gelezen in Eve Zimmermans voorwoord van haar Engelse vertaling van ‘De Kaap’. […] De ‘vele schoenenwinkels’ waarover Zimmerman het in haar voorwoord had, ‘een erfenis van de burakumin-tijd’, lijken inmiddels ook verdwenen.
Scherpe observator
Toch is ‘Trein naar Kamakura’ niet louter een boek over literatuurgeschiedenis. Verre van. Niet zelden toont Van Haute zich een scherpe, grappige observator. Wanneer hij logeert bij de vriendelijke pensioengerechtigde mevrouw Kamemoto vraagt hij waarom hij en haar man nog steeds werken:
In westerse boekhandels worden de laatste tijd als zoete broodjes verkocht over ikigai, een van de talloze concepten die zogezegd uniek Japans zouden zijn en waar wij, westerlingen, ‘veel van zouden kunnen leren’. Die boeken zijn onveranderlijk ook geschreven door gewiekste westerlingen. […] Als ik bij bejaarde Japanners pols of het vanwege ikigai is dat ze nog aan de slag zijn […] krijg ik doorgaans een schamper lachje […] Met hun pensioen komen ze niet rond. En dat blijkt bij de Kamemoto’s niet anders.
Na een ontmoeting met Shuichi Yoshida merkt hij op dat hij liever plast in het toilet van het restaurant, want de openbare toiletten “zijn heus niet allemaal even schoon als in Wim Wenders’ film Perfect Days.”
‘Trein naar Kamakura’ is een boek dat op een uiterst toegankelijke manier de geïnteresseerde lezer kennis laat maken met een brede dwarsdoorsnede van de Japanse literatuur. Los daarvan is het een literaire exploratietocht waarbij tourist traps vermeden worden. Het alledaagse leven is immers bij momenten veel onalledaagser dan de geënsceneerde versie daarvan.
