Philip Aguirre in KMSKA: schoonheid als een daad van stil verzet
De overzichtstentoonstelling van Philip Aguirre y Otegui (1961, Schoten) in het KMSKA is veel meer dan enkel een terugblik op een internationale kunstenaarscarrière. Ze vormt een warme uitnodiging om een universum te ontdekken dat al veertig jaar op internationale waardering kan rekenen. Als gerenommeerd multidisciplinair kunstenaar ontwikkelde Aguirre een herkenbare beeldtaal waarin het dagelijkse leven, politieke bewustwording en poëtische verwondering knap met elkaar verweven raken.
De tentoonstelling gaat vergezeld van een bij Hannibal Books uitgegeven catalogus die de onderliggende ideëen en verbanden binnen dat oeuvre zichtbaar maakt. Waar de tentoonstelling vooral inzet op de breedte van Aguirre y Otegui’s artistieke praktijk, onthult de publicatie met essays van onder meer Rik Van Puymbroeck, Annelies De Troij en een gedicht van de kunstenaar Otobong Nkanga de maatschappelijke en intellectuele gelaagdheid ervan.
Humanisme als uitgangspunt
De tentoonstelling opent indrukwekkend met een monumentale foto van het Source Théâtre in Douala, Kameroen. Deze waterbron, ontworpen in samenwerking met de lokale gemeenschap, is tegelijk infrastructuur, ontmoetingsplaats en forum. Het werk vat treffend samen waar Aguirres praktijk om draait: kunst als middel om mensen op democratische wijze samen te brengen.
Water fungeert daarbij als een terugkerend motief. Lang voordat klimaatverandering en waterschaarste het publieke debat domineerden, wees Aguirre y Otegui al op het fundamentele belang ervan. Zijn werk benadert dergelijke, actuele vraagstukken niet vanuit een ideologische stelligheid, maar vanuit een diep geloof in menselijke waardigheid.
Migratie, ongelijkheid, macht, oorlog en ontworteling behoren ook tot de terugkerende thema’s in zijn oeuvre. Toch vervallen zijn werken nooit in goedkope slogans of pamfletten. Aguirre onderzoekt in zijn praktijk hoe mensen zich verhouden tot een complexe en voortdurend veranderende wereld. En stelt vragen eerder dan antwoorden te formuleren.
Paradoxen van onze tijd
Doorheen deze tentoonstelling ontvouwt zich een wereld vol tegenstellingen. Paradijselijke visioenen botsen op emotionele beelden van ontwrichting, kwetsbaarheid staat tegenover macht en hoop staat dan weer tegenover verlies. Dergelijke spanningsvelden geven zijn oeuvre een bijzondere kracht.
Niet zelden staan in zijn werk de mogelijkheden en begrenzingen van het menselijke lichaam centraal. Sommige figuren in zijn werk lijken ergens vervormd onder het gewicht van de wereld, maar behouden tegelijk een opmerkelijke waardigheid. De anonieme personages die geregeld opduiken – zoals bijvoorbeeld een bordenwasser, een matrasdrager of een reiziger, verwijzen naar universele verhalen over arbeid, kwetsbaarheid en veerkracht.
(© Philip Aguirre y Otegui, Petit Monument, foto © Koen de Waal, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen – Collectie Vlaamse Gemeenschap)
Ook de natuur speelt een betekenisvolle rol in zijn werk. Landschappen, bomen, takken en twijgen fungeren niet louter als decoratieve elementen, maar als symbolen van zowel harmonie als kwetsbaarheid. In hun eenvoud maken ze de breekbaarheid van mens en omgeving heel tastbaar.
Eenvoudige beeldtaal, grote zeggingskracht
De verwijzing naar Leopold II in ‘Fallen Dictator’ laat zich moeilijk missen. Het werk toont hoe Aguirre y Otegui met macht omgaat: niet door haar te verheerlijken, maar door haar letterlijk van haar voetstuk te halen.
Die kritische houding loopt als een constante doorheen het oeuvre, zoals onder meer uit het recente ‘Guernica’ blijkt. Er spreekt tegelijk ook een duidelijke postkoloniale gevoeligheid uit zijn werk, zonder dat die kritiek ooit vrijblijvend aanvoelt of ergens dogmatisch wordt. Tegelijk blijft er ruimschoots ruimte voor optimisme. Werken zoals ‘Casa del Mundo’ bijvoorbeeld getuigen van een blijvend geloof in gedeelde verantwoordelijkheid en harmonieus samenleven.
KMSKA – zaalzicht Aguirre © Sanne De Block
Een coherent universum
Wat deze overzichtstentoonstelling in het KMSKA ook bijzonder maakt, is de vanzelfsprekende manier waarop uiteenlopende media elkaar versterken. Sculpturen, tekeningen, schilderijen, vlaggen en ruimtelijke installaties vormen samen een coherent geheel. Reizen, ontmoetingen, essays en documentair materiaal zoals krantenberichten vormen de basis voor zijn werk dat onder meer uit sculpturen, tekeningen en installaties bestaat. De chronologische opstelling, met daarin een dialoog tussen ouder en recenter werk, biedt een helder overzicht van veertig jaar kunstenaarschap en laat tegelijk zien hoe verschillende motieven zich doorheen de tijd ontwikkeld hebben.
Invloeden van kunstenaars als Goya, De Chirico en Antony Gormley resoneren subtiel door zijn werk, zonder dat Aguirre zijn eigen stem verliest. Ook zijn residenties en werkperiodes in onder meer Argentinië, Ecuador, Marokko, Senegal, Kameroen, Portugal en Frankrijk verrijkten in sterke mate zijn blik op de wereld en op de rol van de kunstenaar. Die internationale ervaringen, resulteerden in verschillende projecten waarin kunst en samenleving elkaar heel rechtstreeks raken, wat ook in de catalogus bij de tentoonstelling sterk naar voren komt. Het maakt tegelijk inzichtelijk hoe Aguirre y Otegui bij uitstek een kunstenaar is die voortdurend tussen culturen, plaatsen en betekenissen beweegt.
Een ‘invitation au voyage’
Meer dan een klassiek overzicht voelt deze tentoonstelling als een heerlijke ‘invitation au voyage’. Als bezoeker reis je zo mee door het denk- en gevoelslandschap van de kunstenaar. De toeschouwer beweegt zo vrijelijk ergens op de wip tussen kwetsbaarheid en hoop, tussen kritiek en schoonheid, tussen lokale ervaringen en mondiale vraagstukken.
De knappe scenografie versterkt dat gevoel. De afwisseling tussen monumentale en intieme werken, de onderlinge verhoudingen en de zorgvuldige dialoog met de museumarchitectuur zorgen voor een opmerkelijk evenwicht. Het getoonde overzicht werkt heel erg verstillend op de bezoeker, waarbij vooral de kleinere objecten, sculpturen, diepe indruk maken.
KMSKA – zaalzicht Aguirre © Sanne De Block
Schoonheid als verzet
Wat uiteindelijk het meest nazindert, is niet alleen de rijkdom van Aguirres oeuvre, maar ook de manier waarop de via Hannibal Books uitgegeven catalogus dat uitzonderlijke oeuvre verder verdiept en ontsluit. Ze maakt zichtbaar hoe zijn kunstenaarschap grotendeels steunt op een voortdurende nieuwsgierigheid naar de ander.
Deze publicatie overstijgt daardoor ruimschoots de functie van tentoonstellingsgids. Ze leest als een visueel en intellectueel portret van een kunstenaar die schoonheid niet beschouwt als een vlucht uit de werkelijkheid, maar als een vorm van stil verzet ertegen. Precies daarin schuilt de blijvende relevantie van het werk van Philip Aguirre y Otegui.
Het maakt bovendien nieuwsgierig naar zijn aangekondigde tentoonstelling in het Kasteel van Gaasbeek in 2027, waar die zoektocht naar menselijkheid, kwetsbaarheid en verbondenheid ongetwijfeld een nieuw hoofdstuk zal krijgen.
Philip Aguirre Y Otegui in het KMSKA 
, 3 oktober 2026 tot 17 januari 2027.
