Smullen van Delabies Millefeuille
Lise Delabie, ‘Millefeuille’ 
Op 28 augustus kwam het langverwachte debuut van Lise Delabie, winnares van Vloed 2022, uit bij Atlas Contact. Zowel de kaft als de titel nodigen uit.
Het boek volgt Leni, een jonge schrijver, die na een miskraam met haar partner in een fertiliteitstraject belandt. In de verstikkende herhaling van dat proces verliest Leni alle houvast. Schrijven helpt niet, ze krijgt geen letter op papier. Alles waar ze van droomde, een boek, een kind, lijkt een onrealistische droom. De vele mogelijkheden die ze zich gespiegeld zag in de Japanse zee op reis met haar lief verdwijnen. Wie is Leni als ze haar ideale identiteit en toekomst kwijtraakt?
Verdriet als krokant gebakje
De zachtrozige lagige kaftafbeelding en de titel verraden reeds de inhoud van het boek. Delabie verwoordt verdriet als:
Duizend knapperige blaadjes, denk je. Een knapperige millefeuille. Dit is de definitieve vorm van je verdriet: een gebakje met krokante en getande bladerdeegranden en een ongenaakbare laag glazuur. Maar het bestaat vooral uit een vormeloze crème die je lichaam overal verzwaart. Met een spatel schraap je langs de binnenkant van je buikholte, van je maag, van je baarmoeder. Verdriet in de vorm een roze geglazuurde lekkernij, dat moet je toch kunnen dragen.
In de donkerte van haar verdriet raak Leni gefascineerd door de kunst en het leven van Yayoi Kusama. Aanvankelijk wordt ze geprikkeld door de levensvreugde van Kusama’s enorme pompoenen en haar zangerige naam. Pas later krijgt ze oog voor de kwetsbaarheid achter de kunst. Hoe Kusama vocht met zichzelf en de mannelijke kunstwereld om een veilige plek te vinden. Leni zoekt bij Kusama een mogelijke handleiding om met het gebrek aan controle en inspiratie in haar eigen leven om te gaan.
Holle ruimte
De cirkeltjes die de verschillende paragrafen van elkaar scheiden blijven hol. Leni denkt met weemoed terug aan de streepjes van haar positieve zwangerschapstest. Paragraaf na paragraaf herhaalt zich hetzelfde scenario. Maand na maand diezelfde cyclische onrust, van hoop naar wanhoop, het wordt een ritme dat de lezer meesleurt. Hoe het leven doorgaat voor anderen, en Leni in een eindeloze vruchteloze loop vastzit. Het repetitieve karakter van het boek toont het dissociatieve van mentale kwetsbaarheid.
O
Op de kalender aan de muur blijven de dagen oplopen, in je eigen agenda tel je ze af, telkens opnieuw tot aan het rode kruis waarop je een zwangerschapstest doet. Telkens opnieuw beland je op het vakje ‘Terug naar start’. Maanden en seizoenen tellen niet meer mee, na de lente verwacht je de winter.
O
Maar herhaling betekent voor Kusama ook rust. Eindeloze rijen polkadots tonen behalve obsessie ook de oneindigheid van het bestaan. Leni herinnert zich een scène uit haar kindertijd waar ze met ongelofelijke overgave polkadots kleeft in het Tate Modern.
Het werk van Kusama bevond zich op het gelijkvloers. Het was groot en volledig afgeschermd. Jullie schoven als voor een pretparkattractie in een kronkelslang aan. In de rij gaf de zaalwachter elke bezoeker een stickervel met stippen in verschillende groottes en kleuren. Jij kreeg er twee en een knipoog. Je wist nog niet wat kunst kon zijn. Dat het een ruimte kon zijn, een idee, een samenspel.
Hoe de ruimte één werd, hoe zij één werd met de ruimte. Hoe alles bestaat uit cellen en energie en met elkaar verbonden is. De eeuwige stippen reflecteren de eeuwigheid. Kusama’s Self-obliteration betekent een ultiem uitwissen van het ego en beeldt daarmee het idee van universele Liefde uit.
Oneindig veel vragen
In die zin gaat het boek over veel meer dan een onvervulde kinderwens en raakt het ook andere existentiële thema’s. Moet je als kunstenaar beroemd en kapitaalkrachtig willen zijn? Hoe kan je bestaan als maker in tijden van crisis? Kan je als moeder kunst creëren? Hoe kan je het leven beschrijven terwijl je het leeft? Hoe gaan we om met elkaars kwetsuren?
Delabie denkt in dit boek na over de rol van de vrouw en de eenzaamheid van de kunstenaar, over ego en identiteit en de afschrikwekkende dieptes en gekartelde randen van ons wonderschone leven.
Dit alles doet ze luchtig en fijnbesnaard. Haar stijl is ondanks de zware thema’s nooit zwaar op de hand. De tekst is rauw en eerlijk maar ook authentiek en genuanceerd. Ze benoemt lichamelijke processen zintuiglijk maar schrikt de lezer niet af. Ze schrijft betekenis. Bovendien doet het boek je ook glimlachen. Een woord als ‘fallusweide’ maakt je dag zeker interessanter.
Het boek heeft net als de titel vele lagen. Het schrijftalent van de debutante ook. Het doet uitkijken naar meer van haar hand. Bovendien bewijst Millefeuille de helende kracht van kunst en de creatiemagie van de mens. Een boodschap die op deze bovenzonnige duistere dagen niet luid genoeg kan klinken.
