Op zoek naar de geest van de blues
Remko Van Damme – ‘Robert Johnson. De ziel van de Delta blues’ 
Het recent gepubliceerde ‘Robert Johnson. De ziel van de Delta blues‘ van Remko Van Damme behoort duidelijk tot die categorie boeken die getuigen van een levenslange fascinatie, in dit geval met de blues en de figuur Robert Johnson. Het is niet alleen een portret van die legendarische bluesmuzikant, maar bovenal een persoonlijke zoektocht naar de betekenis van de blues en de onweerstaanbare aantrekkingskracht van dat muziekgenre die als geen ander tijd en plaats overstijgt.
Een levenslange fascinatie
Wie hier een klassieke biografie verwacht, komt bedrogen uit. Van Damme verweeft het leven van Johnson prima met zijn heel eigen verhaal. Dat begint met een tiener die lichtjes geobsedeerd raakt door de mysterieuze klanken uit de Mississippi Delta blues. Jarenlang probeert hij door te dringen tot de essentie(s) van de Delta bluesmuziek:
“ Blues is als de waarheid in het gezicht zien. Oog in oog te staan met de dood. De blues is geen stijlfiguur, het is de essentie van het leven zelf. “
Persoonlijke benadering
De persoonlijke invalshoek geeft dit boek ook een warme, authentieke stem. Van Damme schrijft niet als een afstandelijke onderzoeker, maar als een muzikant die zijn onderwerp van binnenuit benadert. Zo licht hij in het voorwoord toe hoe de mysterieuze Delta bluesmuziek op zijn lichaam inwerkte om in een latere fase ook verdere verdieping te zoeken in ontstaan en verdere evolutie van het genre. Tekenend is het licht euforische gevoel bij zijn allereerste blue notes op zijn heel eigen bluesharp.
Ambiguïteit
De grootste kracht van het boek ligt in de manier waarop Van Damme de hele mythe rond Robert Johnson benadert. De bekende verhalen over de muzikant die zijn ziel aan de duivel verkocht op een eenzaam kruispunt passeren haast vanzelfsprekend de revue, maar de auteur blijft zeker niet hangen in folklore. Hij toont hoe legende en werkelijkheid in de blues onlosmakelijk met elkaar verweven zijn en hoe juist die ambiguïteit Johnson tot een cultureel icoon heeft gemaakt. Dat zowel definitieve geboortedatum als rustplaats van Johnson tot op vandaag nog steeds betwist worden is slechts een voorbeeld daarvan.
Eigentijds perspectief
Daarnaast slaagt Van Damme erin de Delta blues in een wat bredere muzikale context te plaatsen. De muziek verschijnt hier bij uitstek als een levende kunstvorm die doorwerkt in het werk van artiesten zoals Eric Clapton (‘Crossroads’, ‘Me and mr Johnson’,..), Bob Dylan, Nick Cave (o.a. ‘Higgs Boson Blues‘), en lui zoals Chris Whitley (die heel wat Robert Johnson materiaal naar geheel eigen hand zette) en Rainer Ptacek. Daardoor krijgt het boek een actualiteit die veel verder reikt dan Johnsons korte carrière doet vermoeden. Zijn leven eindigde al op zevenentwintigjarige leeftijd, maar zijn invloed blijft tot vandaag nazinderen.
Toegankelijk en beeldrijk
Stilistisch kiest Van Damme voor een toegankelijke toon. Zijn achtergrond als bluesmuzikant en theatermaker is duidelijk merkbaar in de beeldende beschrijvingen en in de ritmische cadans van zijn proza. Soms dreigt zijn bewondering voor de blues de kritische afstand wat te verkleinen, maar juist die aanstekelijke passie (‘al deze platen werkten als een viewmaster in mijn brein en deden me wegdromen of beter nog, ontsnappen uit een saai en grijs bestaan in de Vlaamse klei’) maakt dit boek best overtuigend.
De lezer voelt voortdurend aan dat hier iemand aan het woord is voor wie deze muziek geen studieobject is, maar een uitgesproken levenshouding. Hij beschrijft onder meer hoe de blues ontstond uit shouts, (field) hollers en (negro) spirituals of hoe de slidegitaar ontstond uit de diddley bow.
‘Robert Johnson. De ziel van de Delta blues‘ is dus meer dan een biografisch portret. Het is een fijn geschreven ode aan een muziekgenre (net zoals het nog steeds aanbevelenswaardige ‘Des duivels: naar de roots van de populaire muziek’ – Maarten Schuermans dat blijft), maar evengoed ook een beschouwing over authenticiteit en een persoonlijk verslag van artistieke bezieling. Check in dat verband zeker ook de fijne illustraties van Van Damme die geïnspireerd werden door het werk van Bill Traylor (1853-1949).
Zoals de schaarse opnames van Robert Johnson blijven resoneren lang nadat de laatste noot verstomd is, zo blijft ook Van Dammes zoektocht nog nazinderen nadat dit boek dichtgeslagen is.
Beluister de playlist via https://open.spotify.com/playlist/4TB4jaH9ANn0rRjfX0IZ8A
