Belle, een mix van passie en charisma
‘Heimwee naar de toekomst’, een hedendaagse correspondentie met Belle van Zuylen 
Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (1740-1805) is beroemd geworden onder de naam Belle van Zuylen. Ze was een veelzijdig auteur en schreef romans, poëzie en toneelstukken. Bovendien onderhield ze een uitgebreide correspondentie met vele beroemde tijdgenoten. In Nederland werd een tentoonstelling aan haar gewijd in Slot Zuylen. Naar aanleiding hiervan verscheen het brievenboek ‘Heimwee naar de toekomst’. De tentoonstelling is nog te bezoeken tot 24 januari 2027.
De teloorgang van de briefcultuur
Brieven: wie schrijft ze nog? Zeker als je bedenkt dat bijvoorbeeld een missief richting Rome al snel meer dan een week onderweg is. Wie heeft er trouwens nog briefpapier en enveloppen in de la liggen? Wie gaat er nog echt voor zitten om een verre vriend of vriendin te schrijven? Appen of mailen is de norm geworden. De e-mail, vaak snel tussendoor getikt, heeft de klassieke brief al lang verdreven. Ooit was dat anders. Notoire briefschrijvers zoals Gustave Flaubert, Franz Kafka, Vincent van Gogh, Virginia Woolf en Rainer Maria Rilke vulden geduldig pagina na pagina. En dan is er nog Belle van Zuylen (Isabelle de Charrière, 1740-1805), die in de voetsporen van ‘brievenkoningin’ Madame de Sévigné uitgroeide tot een van de meest fervente briefschrijvers van haar tijd.
Belle van Zuylen was in alle opzichten een opmerkelijke vrouw. Haar levenshouding – een mix van charisma en passie – viel echter niet in goede aarde bij de hoogste echelons van de toenmalige Nederlandse samenleving. Toch slaagde ze er wonderwel in schandalen te vermijden. Haar grootste vrees was immers dat ze, door te breken met de toenmalige conventies, naar de rand van de samenleving zou worden verbannen.
Nadat tal van mannen zich als potentiële huwelijkskandidaten hadden aangediend, trouwde ze uiteindelijk met Charles-Emmanuel de Charrière. Zodra de verhouding met Charles louter platonisch werd, hield ze er diverse affaires op na. Relaties die vaak fout liepen en waarover ze schrijft in Caliste (1787), een van haar bekendste werken, of over ongelukkige vrouwen in Trois femmes (1795) en Lettres neuchâteloises (1784).
Reacties vanuit een actuele context
In Heimwee naar de toekomst, een bundel samengesteld door Hanneke Ronnes (historicus en antropoloog verbonden aan de universiteiten van Amsterdam en Groningen), corresponderen hedendaagse columnisten, auteurs en wetenschappers met Belle van Zuylen. Ze kozen telkens een van haar brieven uit waarop ze vanuit een actuele context reageren.
Neem nu columnist en historicus Lotte Houwink ten Cate, die een brief van Belle van Zuylen gericht aan Benjamin Constant koos. Het is een brief waarin ze hem in niet te verstane bewoordingen erop wijst dat ze, ondanks haar sympathie voor mej. l’Hardy, toch haar reserves heeft bij een huwelijk met haar: ‘Maar de relatie man-vrouw past niet zo goed bij je, zowel naar ziel als naar lichaam. Afwachten maar.’ In haar brief schrijft Lotte aan Belle dat het een goede beslissing was om niet te trouwen met James Boswell.
‘Natuurlijk wees je James af, en verschillende anderen ook. Je wilde denken, schrijven, werken.’ Het werd, jaren later, ogenschijnlijk een verstandshuwelijk met De Charrière. ‘(…) Gedurende jouw leven waren huwelijken pragmatische verbintenissen die families en vermogens konden samenbrengen. Romantiek en liefde waren optioneel.’
Opvallend stilistisch verzorgd is de gefingeerde correspondentie tussen de overige zeven schrijvers en Belle van Zuylen, te weten: Sabine van Wesemael, Erwin Mortier, Suzanne Jansen, Alara Adilow, René Boomkens, Arnon Grunberg, Gunay Uslu en Willem te Slaa. Belle van Zuylen, een dame die anderen anno 2026 weer naar de pen doet grijpen, is het levende bewijs van hoe ver ze haar tijd vooruit was. ‘Heimwee naar de toekomst’ is zonder meer een boek voor het nachtkastje.
