Klassiek onder de kerstboom

Het debacle van de democratie, de hegemonie van de haat, de kommer en kwel van ongelijk verdeeld kapitaal: 2016 was geen jaar om vrolijk van te worden. Omdat klassiek de zeden verzacht, lijst de klassieke redactie van Cutting Edge de beste 16 van ’16 op. Om de kerstdagen op te luisteren. Of om deze brokjes schoonheid netjes ingepakt onder de kerstboom te leggen.

1. Franz Liszt, ‘Transcendental’

Wie gelooft dat de Russische pianoscholen eind vorige eeuw een stille dood zijn gestorven, moet dringend met Daniil Trifonov op schok. Diens transcendente handenpaar maakt van Franz Liszts uitdagende pianoliteratuur een vanzelfsprekend amalgaam van emoties. Van onaanraakbare mystiek in de ‘Études d'exécution transcendante’ naar schalkse humor doorheen de ‘Grandes études de Paganini’: bij Trifonov valt elk akkoord, elke noot, ja zelfs elke pedaalschakering op exact de juiste plaats. Meesterlijk.

Het album van Daniil Trifonov is verschenen bij Deutsche Grammophon (distributie: Universal).

2. Johann Sebastian Bach, ‘Johannes-Passion’

Volgens het Klarapubliek behoort hij niet meer tot het kruim der componisten, maar liefhebbers weten beter. Geen hype kan immers op tegen de eeuwigheidswaarde van Bach. René Jacobs schudt ingedommelde liefhebbers wakker met een ongewoon humanistische uitvoering van de Johannespassie. Uitstekende solisten, een geëngageerd koor en de Akademie für Alte Musik Berlin in bloedvorm: alles samen is dat goed voor een eclatante interpretatie van een van Bachs klassiekers.

Het album van onder meer Werner Güra, Johannes Weisser, Sunhae Im, de Akademie fur Alte Musik Berlin, het RIAS Kammerchor, het Staats-& Domchor Berlin en René Jacobs is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: PIAS).

3. Johannes Brahms, ‘Complete string quartets & piano quintet’

Toen het Belcea Quartet in 2003 het eerste strijkkwartet van Brahms uitbracht bij EMI, ontketende dat een internationale doorbraak. Inmiddels hebben de leden van het kwartet een nieuwe opname klaar. De spitante energie van hun vorige lezing is er nog, zij het dat de algehele indruk evenwichtiger is. Meer inwendige cohesie, aandacht voor zowel de grote boog als het onmiddellijke lijnenspel en een superieure sound maken dit dubbelalbum tot een nieuwe referentie. Te meer omdat Till Fellner voor het pianokwintet aan de dis verschijnt. Wat betekent dat wijsheid en gevoel eloquent aan het kibbelen slaan, met als inzet: het hoogste woord.

Het album van het Belcea Quartet & Till Fellner is verschenen bij Alpha (distributie: Outhere).

4. Ludwig van Beethoven, ‘Sonatas & variations’

Als Gautier Capuçon en Frank Braley iets doen, dan doen ze het goed. En volledig. In plaats van het handvol cellosonates dat Beethoven heeft nagelaten over twee afzonderlijke releases te spreiden, brengt het duo ineens een integrale set op de markt. Zoals steeds blinkt Braley uit als intelligent en glashelder compagnon van een Capuçon die vooral in toon en techniek investeert. Dat de twee al jaren een kamermuziekduo vormen, resulteert in een feilloos contact. Toch zit er nooit sleet op dit muzikale huwelijk. Opwindend, stijlvol, genereus: Beethoven is bij deze gladde jongens in goede handen.

Het album van Gautier Capuçon & Frank Braley is verschenen bij Erato (distributie: Warner).

5. Arvo Pärt, ‘The deer’s cry’

Wie het goddelijke zoekt, moet naar het schijnt luisteren naar de stilte. Of naar Arvo Pärt. In diens muziek kristalliseert het ogenblik uit waarop het zwijgen trilt van verrukking. Ja, zijn partituren vangen het unieke moment waarin het innerlijk openbaar wordt. Vox Clamantis en dirigent Jaan-Eik Tulve breken sinds anderhalf decennium een lans voor Pärts muziek. Onder diens goedkeurend oog en oor werd ‘The deer’s cry’ ingeblikt. Waar klank de contour van het overstijgende aanneemt, waar het spirituele spreekt in woordeloze gehelen: daar situeert zich het repertoire dat hier gebundeld staat.

Het album van Vox Clamantis & Jaan-Eik Tulve is verschenen bij ECM New Series (distributie: New Arts International).

6. Ludwig van Beethoven, ‘Missa solemnis’

In maart van dit jaar werd Nikolaus Harnoncourt ter aarde besteld. Het zou zijn uitdrukkelijke wens geweest zijn deze ‘Missa solemnis’ als een artistiek testament aan de wereld over te laten. De partituur loopt bijna als een rode draad doorheen Harnoncourts carrière. In vergelijking met eerdere opnames, oriënteert deze uitvoering zich nogal uitgesproken in de richting van het religieuze. De kwetsbaarheid van de solisten, de authentieke kleuren van het Concentus Musicus Wien en een van vitaliteit blakend Arnold Schoenberg Chor: het mondt uit in een fragiele parel. Een teder orgelpunt, na een roemrijke carrière. Amen.

Het album van Laura Aikin, Elisabeth Kulman, Johannes Chum, Ruben Drole, het Concentus Musicus Wien, het Arnold Schoenberg Chor en Nikolaus Harnoncourt is verschenen bij Sony Classical (distributie: Sony).

7. Luciano Berio, ‘Sinfonia & Mahler-Lieder’

Wat als Gustav Mahler de Wunderhorn-liederen die hij in zijn jonge jaren toonzette zelf zou hebben georkestreerd? Geen mens die weet wat het resultaat zou zijn geweest. Of toch? Aan het eind van de jaren ’80 schreef Luciano Berio arrangementen, integraal geïnspireerd door Mahlers gedachtengoed. Dat Matthias Goerne zijn expressieve bariton aan deze werken uitleent, is een zegen. Sidderen, huiveren, maar ook bulderlachen: het spectrum van deze liederen lijkt schier eindeloos. Verder schittert de BBC Symphony Orchestra in Berio’s onvolprezen ‘Sinfonia’. Hoewel bijna vijftig jaar oud, is het alsof dirigent Josep Pons met dit stuk de intrede van de moderniteit rammelend afkondigt. Een mokerslag!

Het album van Matthias Goerne, het BBC Symphony Orchestra en Josep Pons is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: PIAS).

8. Franz Joseph Haydn, ‘Haydn 2032 Vol. 3 – Solo e pensoso’

Maar liefst 107 symfonieën wil Giovanni Antonini tegen het jaar 2032 ingeblikt hebben. Geen toevallig cijfer, want 107 is exact het aantal nummers dat Haydn in het symfonische genre heeft nagelaten. Inmiddels is de Italiaanse dirigent toe aan het derde volume van wat een opzienbarend project belooft te worden. De troeven van de vorige edities worden hier opnieuw uitgespeeld, met name knapperig samenspel, interessante combinaties voor wat het repertoire betreft en artwork dat de muziek inspirerend omlijst. Met als catharsis: een aangrijpend ‘Solo e pensoso’, uit de  bevallige mond van Francesca Aspromonte.

Het album van Francesca Aspromonte, Il Giardino Armonico en Giovanni Antonini is verschenen bij Alpha (distributie: Outhere).

9. Dmitri Shostakovich, ‘Under Stalin's Shadow: Symphonies Nos. 5, 8 & 9’

Toen maestro Valery Gergiev een paar jaar geleden aankondigde alle symfonieën van Shostakovich te zullen vereeuwigen met zijn Mariinsky-orkest, werd geopperd dat de concurrentie zich maar beter ver van dit repertoire vandaan kon houden. Tot Andris Nelsons ten tonele verscheen, een relatief jonge leeuw die het inmiddels tot chefdirigent van het Boston Symphony Orchestra heeft geschopt. Onder de noemer ‘Under Stalin’s Shadow’ legt hij zich met een van de hoogst aangeschreven orkesten wereldwijd toe op enkele donkere bladzijden uit het collectieve bewustzijn van Rusland. Ver voorbij de clichés tovert hij muziek tevoorschijn, daar waar voorheen enkel mythes zicht- en hoorbaar waren. Eindelijk.

Het album van het Boston Symphony Orchestra en Andris Nelsons is verschenen bij Deutsche Grammophon (distributie: Universal).

10. V/C, ‘In war & peace – harmony through music’

Waar vinden we tegenwoordig nog vrede? In de concertzaal, meent Joyce DiDonato. Zowel het innerlijk leven als de gemeenschappelijke moraal komen er tot rust, in dialoog met een eeuwenoude traditie waar geen terreurgroep, geen haatdragende politiek en geen bittere besparingsmaatregel vat op krijgt. Menselijke harmonie via muzikale harmonie: het is het streefdoel van de jongste cd van de Amerikaanse mezzo-sopraan. Händels ‘Lascia ch'io pianga’, Purcells ‘When I am laid in earth’ en Monteverdi’s ‘Illustratevi, o cieli’: het zijn slechts een paar voorbeelden van het luisterrijke Barokrepertoire waaruit DiDonato bloemleest.

Het album van Joyce DiDonato, Il Pomo d'Oro en Maxim Emelyanychev is verschenen bij Erato (distributie: Warner).

11. Alexander Scriabin, ‘Symphonies Nos. 1 & 2’

Eerlijk? Zijn werk staat schandalig weinig op de affiches. Als Valery Gergiev zich bij het London Symphony Orchestra niet in de bres had geworpen voor een opname van diens vier symfonieën, dan was Alexander Scriabin tot op vandaag iemand wiens orkestrale oeuvre enkel onder kenners enige bekendheid genoot. De eerste twee van in totaal vier symfonieën laten er echter geen twijfel over bestaan dat de Rus vanuit de buik van de 19e-eeuwse romantiek tot een volstrekt eigen taal kwam, een idioom dat tot op vandaag tot de verbeelding spreekt. Hoog tijd dus om zijn volledige repertoire van onder het stof te halen. Te beginnen met deze onvolprezen hoogtepunten.

Het album van Ekaterina Sergeeva, Alexander Timchenko, het London Symphony Orchestra & London Symphony Chorus en Valery Gergiev is verschenen bij LSO Live (distributie: New Arts International).

12. Wolfgang Amadeus Mozart, ‘Keyboard Music Vols. 8 & 9’

Kristian Bezuidenhout heeft welbespraakte vingers. Pienter in dialoog met een orkest, intellectueel in de samenstelling van zijn recitals, gebalanceerd in kamermuzieksettings en allesbehalve elitair in wat voor context dan ook: wat een uitvoerder moet hebben, heeft hij. Dit jaar voltooide hij zijn jarenlange queeste doorheen de pianolectuur van Mozart. Het opstandige genie, het melodieuze wonder en het compositorisch vernuft: Bezuidenhout neemt het allemaal op in wat laagdrempelige, uiterst geraffineerde en bovendien historisch geïnformeerde interpretaties zijn. Authentiek en toch zeer persoonlijk: Bezuidenhout heeft evenveel integriteit als talent, en jawel, die combinatie is goud waard.

Het album van Kristian Bezuidenhout is verschenen bij Harmonia Mundi (distributie: PIAS).

13. Iván Fischer, ‘Composer’s portrait 1’

Ooit waren de grootste dirigenten ook de grootste componisten. Of omgekeerd. Tegenwoordig is het propageren van nieuw werk zowel als de canon levendig houden eerder uitzondering dan regel. Iván Fischer illustreert niettemin dat men ook nu nog een loopbaan als dirigent kan koppelen aan het schrijven van muziek. Zijn werk is geen radicale stijlbreuk met de muziekgeschiedenis, maar een verderzetting ervan. Op dit componistenportret komt Fischers voeling met het jodendom aan bod (‘Eine Deutsch-Jiddische Kantate’), maar ook zijn fascinatie voor filosofie (‘Spinoza-Vertalingen’), alsook is er ruimte voorzien voor zijn meest fundamentele persoonlijkheidstrek, zijnde humor (‘Tsuchigumo’, een satirische opera in zes talen). Van een prettige kennismaking gesproken!

Het album van Nora Fischer, Wim Van Hasselt, muzikanten van het Budapest Festival Orchestra en het Kobra Vocal Ensemble is verschenen bij Channel Classics (distributie: Etcetera).

14. Ludwig van Beethoven, ‘Complete symphonies’

Waarschijnlijk werd er geen enkele symfonische integrale zo frequent opgenomen als de negendelige cyclus die Ludwig van Beethoven naliet. Welk verhaal kan er nog verteld worden aan de hand van dit oeuvre, dat in principe al lang tot de laatste druppel zou moeten uitgemolken zijn? Welnu, het universum waaraan de symfonieën samen gestalte geven , laat zich niet uitmelken. Hoewel behoorlijk traditioneel, zijn Philippe Jordans vinnige opnames met het Orchestre de l’Opera National de Paris bijvoorbeeld een ware revelatie. Elektriserend zijn Jordans dramaturgische keuzes, opwindend de rol van de houten, bloedstollend de chemie tussen de strijkers. Tel daar vakkundig, niet al te repetitief camerawerk bij op, en je hebt een dvd-box die het predicaat “warm aanbevolen” verdient.

De dvd’s/Blu-rays van Ricarda Merbeth, Daniela Sindram, Robert Dean Smith, Gunther Groissbock, het Choeur de l’Opera National de Paris & Orchestre de l’Opera National de Paris en Philippe Jordan zijn verschenen bij Arthaus Musik (distributie: C&S Entertainment).

15. Ludwig van Beethoven, ‘Symphonien 1-9’

Precies. Nòg eens Beethoven. Nòg eens de symfonieën. Hier in een wel erg bijzondere uitgave, want afscheid nemend chefdirigent Sir Simon Rattle nam het baton ter hand en geneerde onverwacht frisse lezingen van de negen wonderlijke partituren. Het accent ligt op transparantie: Sir Rattle bereikt drama door het construct van de muziek aanschouwelijk te maken. Geen grandeur om in te verdrinken, geen groot gebaar om in te verzwelgen, maar integendeel een spitante visie, door ’s werelds misschien wel beste orkest met verve vertolkt. Hobo, fluit, klarinet, fagot? Pure klasse. De kopers? De warmbloedigheid zelve. De strijkers? Omvattend, als een deken. Live-opnames die de perfectie ademen van de studio. Ongelofelijk. En toch. Simpelweg samengebracht op ocharme vijf cd’s en drie Blu-rays.

De cd’s/Blu-rays van Annette Dasch, Eva Vogel, Christian Elsner, Dimitry Ivashchenko, de Berliner Philharmoniker, het Rundfunkchor Berlin en Sir Simon Rattle zijn verschenen bij Berliner Philharmoniker Recordings.

16. Max Richter, ‘Retrospective’

Max Richter hoort absoluut niet thuis in dit lijstje. Desondanks trekt zijn zelfverklaard ‘hedendaags klassiek’ volle zalen. Of volle tenten, zoals deze zomer op Gent Jazz. Hoe slaapverwerkend zijn live performance ook mocht zijn, op cd gaat er een zekere magie uit van zijn minimalistische spinsels. Noem het muziek voor dromen die nog moeten gedroomd worden. Noem het een muzikaal onderbewustzijn. Noem het vertrouwd en toch volslagen onbekend terrein. Ah, noem het zoals je wil, maar weet dat Richters auditieve heelal zich nooit volledig laat benoemen. ‘Retrospective’, dat is vier projecten in één doos. Of nog: achteruitblikken naar een ongewisse toekomst - 2017 tegemoet.

Het album van Max Richter is verschenen bij Deutsche Grammophon (distributie: Universal).