Boeken, boeken, boeken... en koffie

Aan het begin van de zomervakantie stappen we Boekhandel Beatrijs binnen met een heel eenvoudige vraag: Welke drie boeken moeten we deze zomer zeker gelezen hebben? Eenvoudig, zo lijkt, maar misschien is het wel de moeilijkste vraag die een boekhandelaar moet beantwoorden. Kiezen is immers altijd verliezen. Bovendien vroegen we uitdrukkelijk om de betreden paden te mijden en de eigen top 10 van de winkel dit keer links te laten liggen. En er mocht al eens een hoek af zijn.

 

Bovenaan één van de schappen staat de vuistdikke 'Max, Mischa & het Tet-offensief'. Eigenaar Jan Van Damme kan er zijn ogen niet van afhouden, hij heeft het ons al eerder aangeraden. 'Maar als je deze zomer drie boeken moet lezen, zal ik je dat niet aandoen. ‘Het Tet-offensief’ is eten en drinken tegelijk.' Het lezen van de laatste bladzijden heeft Jan voor zichzelf nog even uitgesteld, om te savoureren, op het juiste moment: 'Op mijn gemak.'

 

 

Vluggertje

'Zin hebben is al toegeven.'

Dan heeft hij zijn eerste keuze gemaakt: 'Slimani, alleen al omwille van de omstreden thematiek het lezen waard.' Omstreden is dit boek zeker. Leïla Slimani, de Franse journaliste van Marokkaanse afkomst, verdiepte zich in haar debuutroman schaamteloos in de vrouwelijke seksualiteit. We moeten daar niet flauw over doen.

Met graagte begonnen we te lezen. Slimani valt met de deur in huis, al op de eerste bladzijde wordt de titel verklaard ('Ze wil een speelpop zijn, in de tuin van een beest.') en stappen we als lezer met hoofdpersonage Adèle mee onder de douche waar haar verlangens ondubbelzinnig worden blootgelegd.

De 35-jarige Adèle brandt van verlangen en echtgenoot noch zoontje krijgen dat liefdesvuur geblust. Ze gaat dus elders op zoek, maar haar zoektocht naar een man die vat kan krijgen op haar lichaam levert nooit voldoening op. Ze verlaagt zich tot vernederende situaties, laat vieze mannetjes haar lichaam gebruiken, maar ze kan er niet omheen. Het blijkt sterker dan zichzelf. Als een personage uit het universum van François Ozon gooit ze haar lijf te grabbel met een ijzige apathie. Slimani schrijft hard en kil, tot op het bot legt ze de enorme eenzaamheid bloot die onvervulde verlangens met zich meebrengen.

Ondanks die materie leest de roman toch verrassend vlot. We volgens Adèle doorheen haar dagelijks leven: haar job als journaliste, haar collega's, Kerst bij de schoonouders, haar rol als moeder en als echtgenote. 'In de tuin van het beest' leest bijna weg als een grimmige 'Sex and the city in Parijs'. 

Slimani is duidelijk schatplichtig aan Milan Kundera. Ze neemt een citaat uit 'De ondraaglijke lichtheid' op als motto en hoofdpersonage Adèle savoureert letterlijk een aantal andere passages uit die roman. Vergeleken met Kundera is Slimani eerder een vluggertje, maar met deze debuutroman bewijst ze wel dat ze erg menselijke en geloofwaardige personages kan creëren en dat ze begrepen heeft wat de essentie van verslaving is: het eindeloze en vergeefse streven naar een nieuw begin.

 

 

Manieren

Op de toonbank van de winkel ligt de trilogie van Jane Gardam netjes op drie stapels, die kunnen we niet laten liggen. 'Een onberispelijke man' is het eerste deel waarin de Britse Jane Gardam de levens van Eddie, Betty en Terry in kaart brengt. Of moeten we spreken over Edward, Elisabeth en Terence? Where are my manners

Deze roman verscheen in Groot-Brittannië als 'Old filth', er is echter niets smerigs aan deze onberispelijke man. Filth is een acroniem dat verwijst naar het professionele leven van Edward Feathers: Failed In London Try Hongkong. Die periode in Hong Hong wordt wel beschreven, maar is lang niet de enige focus van Gardam. 'Een onberispelijke man' is een kroniek die verschillende generaties overspant en via herinneringen en dagdromen een mooie mozaïek vormt. Van de verwekking van Feathers in Maleisië tot zijn oude dag in Dorset en dat alles in een onberispelijke taal. Jane Gardam schrijft zoals haar hoofdpersonage. 'Met toewijding, nauwgezet, helder.'

Een vergelijking met Williams' 'Stoner' dringt zich op. Ook hier herontdekt een Nederlandstalige uitgever een pareltje uit de Engelstalige literatuur en ook hier staat een vrijwel doodgewoon leven centraal. 'Het lijkt of hij nooit iets heeft meegemaakt', zeggen zijn collega's over Eddie. Professioneel leven, de worstelingen van een relatie, aartsvijand Veneering en boezemvriend Ingoldby. Gardam giet het in een ijzersterke vertelling en mengt er haar eigen wijsheden doorheen. 'Het verleden, tenzij het heel aangenaam is, wordt niet veel besproken onder kinderen.'

Het is enkel grote schrijvers gegeven om iets bijzonders te maken van een doodgewoon leven.

 

 

Zwijgzame zwanen

Bij aankoop van een roman van Jane Gardam krijgt de lezer nu een fijn extraatje: 'Zwaan', een vertelling over de sociale stage van twee scholieren in het Britse York. Een van hen, Pratt, komt terecht bij de zwijgzame Chinees Henry Wu. De schets van het Chinees-Britse gezin en de heerlijke vertaling van hun taaltje ('onhie-eenis' voor onhygiënisch) verraden Gardams great sense of humour.

'Een boek dat de moeite waard is, werkt als een spiegel', schrijft uitgeverij Cossee in de inleiding van deze jubileumuitgave. Wat 'Zwaan' de moeite waard maakt, is de karaktertekening van de personages en de vertelkracht van Jane Gardam. Wij hebben de smaak te pakken. Gelukkig ligt het vervolg van de 'Onberispelijke man'-trilogie nog op ons te wachten.

 

Max Havelaar in tijden van Donald Trump

De derde titel laat wat langer op zich wachten. Jan weet dat hij met deze keuze alle andere boeken uitsluit, maar dan is daar toch plots de ontknoping. ‘De monnik van Mokka’ is Eggers op zijn best: waargebeurd, spannend en interessant en niet toevallig gelinkt met koffie. 

Een boek over eerlijke koffie; het klinkt bekend in de oren. De Javaan van Multatuli heeft bij Eggers plaatsgemaakt voor de Jemeniet en de Arabische Amerikaan. Sjaalman van dienst is Mokhtar, die zichzelf genoodzaakt ziet als portier van een luxueus appartementencomplex te werken nadat hij een tas met een gloednieuwe laptop en de volledige opbrengst van een benefiet heeft verloren. Dit is een typisch rags to riches-verhaal en the land of the free wordt aanvankelijk dan ook niet erg aantrekkelijk in beeld gebracht. De eerste hoofdstukken spelen zich af in de armste probleemwijk van Californië, waar Mokhtar gewend raakte aan de naalden en het braaksel waar hij overheen moest stappen.

Als een soort Harry Potter die aanvoelt dat hij niet thuishoort in de besloten werkelijkheid van het hier en nu, maar voorbestemd is voor grotere daden, neemt Mokhtar het op voor de Arabische Amerikaan. Al van kinds af is hij slim en belezen, maar ook een 'moeilijk manneke' op school en daarbuiten. Om zijn kwajongensstreken te verleren, wordt hij door zijn ouders naar Jemen gestuurd, waar hij een jaar lang bij zijn grootvader een onderkomen vindt. Met een hernieuwde verbondenheid met zijn roots en een flinke dosis ondernemingszin keert hij terug en na een aantal omzwervingen (onder meer als verkoper bij Banana Republic en Macy's) vindt hij uiteindelijk zijn passie in koffie.

'De monnik van Mokka' is deels een documentaire met een voorliefde voor het persoonlijke en de petite histoire, deels een ontwikkelingsroman en deels een aanklacht tegen oneerlijkheid. Oprecht en ontwapenend. Na het lezen van dit boek hebben wij erg veel zin in een kop lekkere - en eerlijke - koffie.

Dat komt goed uit: binnenkort wordt een hoek van Boekhandel Beatrijs immers ingericht als koffiebar. Jan en zijn vrouw volgen zelfs een opleiding tot barista. Zo kunnen wij in de nabije toekomst de boekhandel binnenstappen en boven een kop koffie vragen welke boeken we dit keer zeker gelezen moeten hebben.