Wiener Staatsoper, ‘Boris Godunow’

Bloederige bladzijden geschiedenis...

In totaal om en bij de tien opera’s zou Modest Moessorgski geconcipieerd hebben. ‘Boris Godunov’ was echter de enige die hij kwam te voltooien. Vandaag staat de partituur te boek als een klassieker, indertijd was het evenwel een wonder dat het werk de censuur heeft overleefd. Een eerste versie (1869) werd gebannen omwille van de ongewone concentratie van het muzikale en plotmatige materiaal, maar een sterk gereviseerde versie (1872) kon uiteindelijk wel worden opgevoerd. Moessorgski moet dat aan Poesjkin te danken hebben, want omwille van diens uitgangsmateriaal konden de heersende instanties de componist geen halt toeroepen.

De voltooide editie kon Rimsky-Korsakov en Shostakovich er evenwel niet van weerhouden aan de opera te sleutelen. In hun voetsporen werd er nog dikwijls in het werk geknipt, met andere klemtonen en een nogal verschillend psychologische portrettering van het titelpersonage tot gevolg. Net dat maakt elke opvoering tot een intrigerend gebeuren. Ook als het een enscenering betreft die op zich weinig potten breekt.

Yannis Kokkos’ mise-en-scène is in Wenen inmiddels bijna aan zijn dertigste uitvoering toe. Dat is geen ongewoon cijfer voor het epicentrum van het Oostenrijkse operawezen, zeker niet wanneer figuren als René Pape zich voor een hoofdrol engageren. Toch heeft Kokkos het werk opmerkelijk klassiek vorm gegeven, waarbij hij ergens tussen minimalistisch-esthetisch en functioneel-demonstratief is blijven hangen. Het eind zestiende-eeuwse tijdskader wordt een slordige driehonderd jaar verplaatst, zonder echter de hele context van de opera te willen herdefiniëren. Integendeel heeft Kokkos de klemtoon gelegd op de morele wroeging van het titelpersonage, meer dan op het historische kader.

Nochtans is het hoogst fascinerend hoe Moessorgski van een bloederige bladzijde uit de Russische geschiedenis een bredere analyse heeft gemaakt over de botsing tussen volkeren. Een innerlijke morele strijd grijpt met andere woorden plaats tegen de achtergrond van een ontevredenheid die diep in de mensen geworteld zit. Die beide perspectieven maken het genie van de partituur uit, op scène is het echter vooral Pape die het emotionele hart van het werk moet torsen.

Wie waardig naast deze Duitser op het podium staat, mag zich een uitstekend zanger noemen. Quasi zonder uitzondering worden de prominente rollen in deze productie excellent vertolkt. Papes rol is echter diegene die zich het meest leent tot verdieping en de bas heeft dat gelukkig begrepen. De regie mag dan niet overlopen van de prikkelende vondsten, de man grijpt de ruimte die hij krijgt aan om Godunovs ondergang bezwerend gestalte te geven. Het soort intensiteit die hij opwekt, wordt verder alleen bereikt door Kurt Rydl, die een archaïsche, doorwrochte Pimen neerzet.

Met Marko Letonja als dirigent wordt het orkest van de Staatsoper overigens niet door een legendarisch iemand aangevoerd, maar de Sloveen houdt zienderogen van de opgevoerde oerversie van het werk. Meer aandacht voor de ontroerende details had zijn lezing uit het vaarwater van het effectbejag kunnen houden, maar feit is dat het zijn directie niet aan spanning ontbreekt. De donkere atmosferen, een gevoel van onbehagen dat zich continu roert, de overheersende zweem van onuitgesproken verdriet omwille van een met bloedvergieten bevochten troon: het is er allemaal. Niet verpletterend, wel efficiënt. Wat evenzeer opgaat voor de scène, maar niet voor Pape. Die is behalve efficiënt, ook verpletterend en eigenlijk verdient deze productie alleen al daarom aanbeveling.

Details Podium
Bloederige bladzijden geschiedenis...
Muzikale leiding: Marko Letonja
Regie: Yannis Kokkos
Regie-assistentie: Stephan Grögler
Dramaturgie: Anne Blancard
Koorleiding: Thomas Lang
Zang: René Pape, Norbert Ernst, Kurt Rydl, Marian Talaba, Margaret Plummer, Aida Garifullina, Zoryana Kushpler, David Pershall, Ryan Speedo Green, Benedikt Kobel, Aura Twarowska, Igor Onishchenko, Pavel Kolgatin, Alexandru Moisiuc, Marcus Pelz
Foto's: Michael Pöhn (Wiener Staatsoper)
Koor & orkest: Chor & Orchester der Wiener Staatsoper, Slowakischer Philharmonischer Chor
Location:
Wiener Staatsoper
Datum opvoering:
2016-05-16 00:00:00