Vlaamse Opera, ‘Tosca’

Een hartendief, largo e mesto

De formele structuur van het klassieke Grieks drama dient er minstens een te bevatten: een crisis. En waar anders dan in het medium opera wordt die crisis ongelofelijk uitvergroot, door middel van de dramaturgisch zo bezwerende symbiose tussen muziek en beeld? Natuurlijk zijn crisissen niet alleen literaire fenomenen en het begint er zelfs naar uit te zien dat de socio-economische betekenis van het woord niet meer weg te denken is uit het dagelijks leven anno 2013. Ook de culturele sector bleef immers niet gespaard van de financiële crisis, maar toch probeert de Vlaamse Opera meer te doen met een beperkt aantal middelen. Een grote productie ruimde dit seizoen plaats voor een op korte tijd verwezenlijkte semiscenische opvoering van ‘Tosca’: een opera die zich leent tot een sobere lezing en wel omdat het drama quasi overdadig in de partituur aanwezig is.

Hoewel hij pas een tiental jaar stierf nadat de eerste filmstudio’s in Hollywood werden neergezet, lijkt Giacomo Puccini de wegbereider voor die excessen (lees: blockbusters) waaraan een publiek meteen verslingerd raakt. Kleefde er aan opera nog altijd het vooroordeel dat het een traag genre was, dan maakte de componist daar voor eens en altijd komaf mee. Zijn verhaallijnen laat hij niet aanmodderen, duetten worden niet nodeloos gerekt, in zijn aria’s staat geen noot teveel. ‘Tosca’ moet het zelfs helemaal zonder ouverture stellen: het publiek wordt halsoverkop in de actie gegooid, om er na twee uur even hardhandig en plotsklaps uitgetild te worden.

Puccini krijgt vaak grandioze decors aangemeten. Voor zover de muziek het drama al niet op de spits drijft, wordt de handeling niet zelden haar laatste beetje ademruimte ontnomen wanneer men naar visuele bombarie grijpt. Precies daarom is het mooi te zien dat het ook anders kan: Frans Willem de Haas ensceneert de opera quasi zonder decor, waardoor de klemtoon enerzijds verschuift naar de psychologische essentie van de handeling en anderzijds naar de partituur. Wat dat eerste element betreft, slaagt de Haas erin zonder storende franjes Puccinis humor naar boven te laten komen, in een nochtans eenvoudig aangeklede ruimte die uitstekend aansluit op de algehele somberheid van de tragedie. Er wordt beeldend helemaal niet gedweild met de melancholische kraan open: de fantastische operanummers ‘Vissi d'arte’ en ‘E lucevan le stelle’ komen misschien wel dubbel zo hard aan omdat ze personages er plompverloren, in het volslagen duister van hun eigen gevoelsleven, bij staan.

Interessant is bovendien dat de Haas de zangers tot in de details regisseert. Mario is hier geen naïeveling, maar lijkt zich in het laatste bedrijf te hebben verzoend met de idee van zijn sterfelijkheid. Jammer is echter dat met Gregg Baker het element van de slechterik uitdrukkelijk een andere kleur krijgt. Bovendien geraakte diens Scarpia niet altijd boven het orkest uit en zong hij wat hees. Olga Romanko en vooral Najmiddin Mavlyanov capteren echter wel volledig de ziel van hun karakters. Evenzeer weet dirigent Maurizio Barbacini waar deze muziek over gaat. Hij werkt zich nogal nuchter door de partituur, nodeloos rubato en overdreven pathetiek zijn nooit aan de orde. De catharsis had vuriger gekund en Puccinis muzikale warmtegolven bereiken niet altijd de zaal, wat niet wegneemt dat Barbacini transparant dirigeert en de muzikanten inspireert tot lucide partijen. ‘Tosca’ vaart dus wel bij deze semiscenische opvoering, die meer dan op de ogen inzet op de oren en het gemoed van de aanwezigen.

Details Podium
Een hartendief, largo e mesto
Muziek: Giacomo Puccini
Muzikale leiding: Maurizio Barbacini
Regie & toneelbeeld: Frans Willem de Haas
Belichting: Glen D'haenens
Koorleiding: Yannis Pouspourikas, Matteo Pirola
Zangers: Olga Romanko, Najmiddin Mavlyanov, Gregg Baker, Andrew Greenan, Matteo Peirone, Christopher Lemmings , Thierry Vallier, Thomas Mürk , Jonathan van der Beek, Seppe Bossuyt, Karel Vermylen
Posterbeeld: Veerle Frissen, Britt Helbig
Foto's: Vlaamse Opera / Annemie Augustijns
Orkest: Symfonisch Orkest van de Vlaamse Opera
Koor: Koor en Kinderkoor van de Vlaamse Opera
Location:
Vlaamse Opera, Gent
Datum opvoering:
2013-11-20 00:00:00
Datum premiere:
05/11/2013 u