Vlaamse Opera, ‘De burcht van hertog Blauwbaard / Winterreise’

Diptiek der eenzaamheid

Gedane zaken nemen geen keer. Hoezeer we ook schrobben, ons verleden krijgen we nooit weggewassen. En zelfs al bouwen we een burcht om onze gewezen fouten heen en stoppen we begane zonden achter slot en grendel, dan nog komt er een dag waarop ze het licht zien. In ‘De burcht van hertog Blauwbaard’, Béla Bartóks enige opera, is het zijn geliefde (Judith) die de geheime kamers van Blauwbaards geweten wil verkennen. Haar hardnekkigheid spruit voort uit liefde, maar maakt diezelfde liefde gaandeweg onmogelijk. Wat zich achter de zeven vergrendelde deuren bevindt, is immers niet fraai. Blauwbaards rijkdommen ruiken, voelen en smaken naar de misdaden die ervoor zijn gepleegd. Steeds meer verliest Judith zicht op wie haar dierbare vandaag is. Ze wordt uiteindelijk opgeslokt door wat haar weetgierigheid van Blauwbaard heeft gemaakt: een duivel in mensengedaante.

Plaats ‘duivel’ en ‘mensengedaante’ in een zin, en een doorsnee cinefiel legt meteen de link met Dracula. Zo ook Kornél Mundruczó, de Hongaarse regisseur die zich met Bartóks complexe meesterwerk voor het eerst aan opera waagt. Cinema is zijn natuurlijk habitat en dat is er aan te zien. Een speelse proloog, waarin de man met een fragment stille film (in de opera, o paradox!) meteen kenbaar maakt zich niet door de dogma’s van het genre beperkt te voelen, zet de toon voor een duizelingwekkende enscenering. Door de handeling live te filmen en haar via projectie letterlijk en figuurlijk uit te vergroten, benadrukt Mundruczó Judiths fixatie op uiterlijk vertoon. Haar zoektocht naar Blauwbaards innerlijk wordt immers voortdurend bedwelmd door de manier waarop die haar zintuigen prikkelt. Het mag echter niet zijn: hoe graag ze ook zou willen, Judith kan niet blind blijven voor de wreedheden die Blauwbaards grootste schatten hebben besmeurd.

Ligt aan die tragedie bij librettist Béla Balázs nog een naïeve kalverliefde ten grondslag, dan wordt ze door Mundruczó gefileerd tot een quasi banaal machtsspel. Zij valt voor zijn status en zijn geld, hij voor haar lichaam. Heel wat registers worden in deze regie open getrokken en de decorwissels zijn bijna niet bij te houden. Helaas lijkt Mundruczó niet te kunnen kiezen tussen vlijmscherpe kritiek en absurde fratsen. Zijn personenregie is ongenadig hard, maar hoe moeten elementen zoals uilen met lichtgevende ogen en gigantische vissen in het overkoepelende plaatje worden gepast? In de pauze regent het mogelijke verklaringen, de ene al meer plausibel dan de andere.

Aan het hoofd van het orkest van de Vlaamse Opera staat Martyn Brabbins, die Bartóks woelige partituur geduldig laat sudderen. Zijn lezing is niet de meest extatische, maar het effect is er. Na de pauze laat Severin von Eckardstein echter horen hoe meer emotie kan gegenereerd worden met minder. Een groot acteertalent gaat aan de voormalige KEW-winnaar niet verloren, wel krijgt elke schakering in zijn begeleiding van Schuberts ‘Winterreise’ een plaats. Toby Girling zingt een intense partij, die echter wordt tegengewerkt door Mundruczó overbodige en zelfs storende narratieve lijn op het toneel. Met zijn projectie stelt de regisseur simultaan de vraag naar wie in onze samenleving de ontheemden zijn, losgeslagen van alle zekerheden. Hij zocht het niet ver en kwam bij de thuislozen terecht. Zij zijn de zwarte katers waarvan we liever niet hebben dat ze ons pad kruisen. Echter ooit al eens zo’n kater van dichtbij bestudeerd? Het is een prachtig, fragiel beest – even angstig en onwetend als de hogere diersoort die haar heeft gedomesticeerd. 

Details Podium
Diptiek der eenzaamheid
Muziek: Franz Schubert, Béla Bartók
Regie & belichting: Kornél Mundruczó
Muzikale leiding: Martyn Brabbins
Decor & kostuums: Marton Agh
Dramaturgie: Kata Wéber
Zang: Stefan Kocan, Asmik Grigorian, Toby Girling
Piano: Severin von Eckardstein
Spreker/wachter: Tilo Werner
Foto's: Vlaamse Opera / Annemie Augustijns
Orkest: Symfonisch Orkest van de Vlaamse Opera
Location:
Vlaamse Opera, Gent
Datum opvoering:
2014-04-11 00:00:00
Datum premiere:
11/04/2014 u

Nieuwsbrief 7/7