Toneelhuis & Toneelgroep Amsterdam, ‘Vergeef ons’

Apologie voor imperfectie

‘De tijden zijn veranderd. De wereld is niet meer zoals vroeger.’ Harry Silver, protagonist van A. M. Homes’ ‘May we be forgiven’, zal het geweten hebben. Zijn leven wordt een puinhoop na een uit de hand gelopen flirt op Thanksgiving, waarbij hij zijn vrouw, zijn minnares, zijn broer en zijn werk verliest. En de zogenaamde verzorgingsstaat? Dat blijkt een eufemisme voor een onverschillig apparaat dat de openbare ruimte saneert van potentiële schandalen en verdriet. Tegen grof geld wordt rechtvaardigheid afgekocht, en met die centen moet de mens zich suf consumeren. Want zeg nu zelf: geen beter oord om tristesse te verdrijven dan een winkelcentrum, toch?

Homes’ roman is een ironische dissectie van een samenleving die gemeenschapszin heeft ingeruild voor individualistische idealen. Terwijl Harry’s tegenslagen zich opstapelen, realiseert hij zich dat het aangaan van andere relaties zijn redding zal betekenen. Een jaar na de feiten, opnieuw op Thanksgiving, weet het personage zich omringt door een nieuw samengesteld gezin, waarin Harry de steunpilaar vormt voor een labiele vrouw, drie getraumatiseerde kinderen en twee dementerende ouderen.

Deze familie is in al haar gebrekkigheid het negatief van de American dream, maar ze is tenminste niet fake. ‘Vergeef ons’, klinkt het ten slotte uit de mond van Harry. Het is een apologie voor imperfectie, als maatschappelijk taboe dat de mens niettemin moet accepteren om zinvol te kunnen bestaan. Amanda, die haar vader en moeder bij Harry heeft gedumpt, staat erbij en kijkt ernaar. Pijnlijk verlangend naar een eenheid waarvan ze de rangen had kunnen sluiten.

‘Wat mij schokt, is dat iedereen zo alleen is’, merkt Harry’s instabiele partner Cheryl in de finale nog op. Guy Cassiers’ enscenering illustreert deze these van de eerste minuut tot de voorlaatste scène. Er wordt immers niet traditioneel geacteerd. Wel richten de spelers het woord tot elkaar via microfoons, hetgeen de afstand tussen de personages onderstreept. Wie niet aan het woord is, zit ergens geïsoleerd op de bühne. Ondertussen worden Homes’ hilarische intriges door de spreekwoordelijke megafoon uitvergroot, om soapachtige proporties aan te nemen.

Het scenografische kader, met name een arena die de intimiteit van de huiskamer ontmaskert als een verlengstuk van de alziende massa, versterkt de verstikkende gewaarwording dat Harry overgeleverd is aan de pathologische logica van een tijdsgewricht waarin een psychiater zich luidop afvraagt hoe het kan dat iemand niet depressief is. Tot het allerlaatste tableau, waarin zeven van de acht acteurs elkaar fysiek eindelijk naderen.

Ook Cassiers’ handelsmerk ontbreekt niet. De doorlopend aanwezige video’s openbaren een kitscherige realiteit waarin alles verworden is tot geïdealiseerd koopwaar, zij het dat de projecties deze keer secundair zijn aan het toneel zelf. ‘Vergeef ons’ is geen verfijnd noch analytisch teksttheater, maar een ritmische voorstelling die staat of valt bij haar cast. Steven van Watermeulen, Chris Nietvelt en Katelijne Damen leven zich uit met tegelijk gevoelige en scherpe vertolkingen, terwijl Eelco Smits nog maar eens zijn tomeloze talent etaleert. Hij loodst Harry’s personage door de meest uiteenlopende registers, vanuit een ontwapende vindingrijkheid en een onstuitbaar plezier.

Vormelijk en tekstueel is ‘Vergeef ons’ zeker niet zo rijk als wat het publiek van Cassiers gewend is, maar het ensemble vult de leemtes. Kritisch, komisch, kwetsbaar…wat valt er eigenlijk te vergeven?

Details Podium
Apologie voor imperfectie
Regie: Guy Cassiers
Gebaseerd op het boek van: A.M. Homes
Bewerking: Marc Didden, Guy Cassiers, Erwin Jans
Dramaturgie: Erwin Jans
Spel: Evelien Bosmans, Katelijne Damen, Chris Nietvelt, Eelco Smits, Jip van den Dool, Ariane Van Vliet, Steven Van Watermeulen, Lucas Vandervost
Scenografie: Jasper Rigole
Lichtontwerp: Fabiana Piccioli
Geluidsontwerp: Diederik De Cock
Kostuumadvies: Tim Van Steenbergen
Foto's: Kurt Van der Elst
Productie: Toneelhuis
Coproductie: Toneelgroep Amsterdam
Location:
Bourla Antwerpen
Datum opvoering:
2018-02-24 00:00:00
Datum premiere:
22/02/2018 u