Toneelhuis & Olympique Dramatique, ‘Angels in America’

Van kommer naar klucht

Een meermaals bekroonde HBO-serie met Al Pacino en Meryl Streep in prominente rollen, ensceneringen door onder meer Guy Cassiers en Ivo van Hove en zelfs een operabewerking: als een tekst die pas in de jaren 90 in première ging vandaag al een ‘klassieker’ kan genoemd worden, dan mag ‘Angels in America’ zich dat label ongetwijfeld toe-eigenen. Kort na de spreekwoordelijke AIDS-epidemie die de Verenigde Staten medio jaren 80 teisterde, schreef Tony Kushner een verpletterende kritiek op een republikeins Amerika dat niet klaar was om de LGBT in de armen te sluiten.

Vandaag zijn de feiten ondenkbaar: terwijl jonge mannen in groten getale kwamen te overlijden, veroordeelde Reagan homoseksualiteit openlijk. Zijn de Trumps, de Putins en de Berlusconi’s echter zoveel beter? Dat ‘Angels in America’ ook nu nog wereldwijd op belangstelling kan rekenen, is geen toeval. Het vlechtwerk van verhaallijnen, in zijn totaliteit goed voor ongeveer zeven uur toneel, heeft nog niets van zijn impact verloren, onder andere omdat Kushner de dominantie van het vrijgevochten liberaal ideaal breder thematiseert. Als geaardheid een reden kan zijn om maatschappelijk gemarginaliseerd te worden, hoe zit het dan met religie of met ras?

Anno 2020 zijn er alleszins voldoende redenen om ‘Angels in America’ op te voeren. Denk maar aan de centrale rol voor (het niet-fictieve personage) Roy Cohn, dezelfde die Trump klaarstoomde voor een agressief, arrogant en narcistisch presidentschap. Niet waarheid als dusdanig, maar de publieke perceptie is waar het in een democratische rechtstaat om draait, en dat had Cohn al in de jaren 50 begrepen. Tot kort voor zijn dood zou hij overigens blijven beweren dat hij aan leverkanker ten onder ging, en niet aan AIDS.

Hoe Cohn met deze alternatieve feiten over zichzelf en anderen kon (over)leven, is een raadsel. Kushner portretteert hem als een maniak die mededogen ervoer als zwakte, en de consensus radicaal afzwoer. Daarin schuilt uiteraard een tragische dimensie, en dat verschaft de tekst diepte: ook aan het kwaad blijkt finaal een menselijk tekort ten grondslag te liggen. Zo is ‘Angels in America’ geen pamflet tegen individuen of ideeën, maar veeleer een psychologische staalkaart met lijden en de transformatieve kracht van de verbeelding (en dus de kunst) als leidmotief.

Een tekst die een handvol thema’s die onlosmakelijk met de existentie samenhangen – leven, sterven, geluk, seksualiteit, transcendentie – aanraakt, kan onmogelijk zonder humor. Toch voert ernst de boventoon, omdat de materie niet anders verdraagt. Precies wat dat betreft slaan Tom Dewispelaere en Stijn Van Opstal, het duo dat Kushners tekst met veel poeha in sappig Vlaams ten tonele brengt, de bal mis. Men zou het verdienstelijk kunnen noemen dat de twee de zwaarte van het geheel weten om te zetten in een vermakelijk avondje uit, maar er gaat gewoonweg te veel inhoud verloren.

Is er plaats voor tranen als de lach quasi voortdurend wordt opgezocht? En kan er überhaupt drama zijn als Evelien Bosmans, Lukas Smolders, Darryl E. Woods (bovendien in dikwijls onverstaanbaar gemurmeld Engels) en Tiny Bertels continu alle registers open trekken, en daarmee intimiteit onmogelijk maken? Qua spel laten niet zozeer de acteurs steken vallen, als wel is het de regie die haaks staat op Kushners intenties. Zelfs de vindingrijke accenten in de vorm kunnen dat niet compenseren. Bijgevolg blijven van deze ‘Angels in America’ hooguit enkele vermakelijke karikaturen bij. Best weinig voor een cultstuk, toch?

Details Podium
Van kommer naar klucht
Tekst: Tony Kushner
Vertaling: Carel Alphenaar
Regie & bewerking: Tom Dewispelaere, Stijn Van Opstal
Dramaturgie: Ellen Stynen
Spel: Tiny Bertels, Evelien Bosmans, Lukas De Wolf, Lukas Smolders, Tijmen Govaerts, Sanne Samina Hanssen, Peter Van Den Begin, Darryl E. Woods
Scenografie & lichtontwerp: Stef Stessel
Kostuums: Ilse Vandenbussche
Muziekontwerp: Liesa van der Aa, One Trick Pony
Copyright foto's: Kurt Van der Elst
Affichebeeld: Vincent Delbrouck
Productie: Olympique Dramatique, Toneelhuis
Location:
NTGent
Datum opvoering:
2020-01-08 00:00:00