Toneelhuis & Lazarus, ‘Bagaar’

Gevangen in vrijheid

Vraag een willekeurig aantal theaterliefhebbers om het idioom van Guy Cassiers te typeren. Met pertinente zekerheid zal de esthetiek en de ernst van diens meest gevierde producties gememoreerd worden. Toch was Cassiers recent nog het brein achter ‘Vergeef ons’, een tragikomedie vol baldadige accenten. Die liederlijke vrijage met microfoons kon trouwens gezien worden als een nawee van het meer dan een decennium geleden gecreëerde ‘De geruchten’. In dat stuk ging Cassiers’ meticuleuze scenografie hand in hand met de nonchalante flair van een uitgelezen cast. Waarom zou een huwelijk tussen Cassiers en Lazarus, dat een patent heeft op theatrale rebellie, dan geen magische productie kunnen opleveren?

Cassiers zou Cassiers niet zijn mocht ‘Bagaar’ niet geënt zijn op het huidige socio-politiek klimaat. In ‘Coup de Torchon’ van Bertrand Tavernier leest de regisseur een parabel over de 21ste eeuw en de bijhorende ethische apathie. Zo krijgt het publiek quasi uitsluitend personages te zien die laveren op hun zelfverklaarde gelijk, en de ogen geriefelijk sluiten voor al wat toenadering tot de ander vergt. De zogenaamde ‘vluchters’ echt leren kennen, doet dus niemand. Ze blijven letterlijk tweedimensionaal, figuren op televisie die gemakshalve als onecht kunnen afgedaan worden. Is een mens ontmenselijken niet de meest efficiënte methode om hem of haar van universele rechten te ontdoen?

Dat de handeling plaats grijpt in een ruimte afgebakend door tralies, staat overigens haaks op de onbegrensde vrijheid die de personages claimen. Precies het idee overal recht op te hebben, definieert het moreel failliet waar het hoofdpersonage zich uiteindelijk door beklemd weet. Terugkeren naar de bodem van het zedelijk verval dat onder Luciens gezag jarenlang heeft kunnen floreren, is zijn onorthodoxe manier om het tij te doen keren. Door de alomtegenwoordige onverschilligheid met een al even onverzettelijke onverschilligheid te bekampen, plaveit hij met andere woorden de weg naar een nieuw begin. Dat de jonge idealiste waarmee hij een ander bestaan hoopt op te bouwen zijn bloederige, overspelige, leugenachtige en dus verwerpelijke hergeboorte met lede ogen aanschouwt, voorspelt evenwel niet veel goeds. Kan Lucien, telg van een samenleving die haar moraal heeft verpand tegen de belofte van comfort, ooit zijn rechtschapenheid terugvinden?

De wereld zoals Cassiers die in ‘Bagaar’ schetst, is vanzelfsprekend een hyperbool. Tot zover geen probleem, want er is niets mis met de absurde uitvergroting als stijlfiguur om actuele thema’s op scherp te stellen. Wanneer een reeds aangedikte realiteit enkel wordt bevolkt door karikaturen die koste wat het kost hilarisch willen zijn, stelt zich echter het probleem dat een publiek zich niet empathisch tot hun innerlijke besognes kan verhouden. Zo verliest de schoonheid van wat Lucien in het licht van een ontluikende liefde meemaakt eenmaal hij zijn mislukking als mens inziet zijn ontroerende potentie, en wel omdat Koen De Graeve’s hyperkinetische hang naar humor geen ernst en dus geen tragiek toelaat. En hetzelfde geldt voor de rest van het ensemble, want ook door hen wordt psychologische nuance opgeofferd voor potsierlijke plaisanterie.

Dat alles gaat ten koste van de thematiek, die verzuipt in wat een collage is van adolescentenstreken. Of hoe de vrijheid van een adaptatie die ten langen leste de das omdoet.

Details Podium
Gevangen in vrijheid
Regie: Guy Cassiers
Co-regie: Pieter Genard
Dramaturgie: Erwin Jans
Spel & bewerking: Katelijne Damen, Koen De Graeve, Marianne Loots, Günther Lesage, Ryszard Turbiasz, Joris Van den Brande, Charlotte Vandermeersch
Scenografie: Tim Van Steenbergen
Lichtontwerp: Fabiana Piccioli
Kostuums: Karen De Wolf
Posterbeeld: Lara Gasparotto
Foto's: Kurt Van der Elst
Co-productie: Toneelhuis, ARSENAAL/LAZARUS
Location:
Vooruit Gent
Datum opvoering:
2019-04-19 00:00:00