Theater an der Wien, 'Capriccio'

Capricieus op de bühne

Het is 1942. Europa brandt. Ergens op eenzame hoogte buigt een inmiddels hoogbejaarde Richard Strauss zich echter niet over de vraagstukken van zijn tijd. Wel over die van alle tijden. 'Capriccio' werd zijn laatste opera, en is een soort liefdesverklaring aan het genre. De plot cirkelt immers rondom de vraag welke kunstvorm superieur is, het woord dan wel de muziek. Dat zoiets moet uitmonden in de logische conclusie dat een huwelijk tussen beide - voorwaar, de opera! - het ideaal is, komt niet als een verrassing. Dat Strauss' zich nog maar eens tot een fenomenaal orkestrator ontpopt evenmin. Niettemin is het op de korrel nemen van het hele wereldje - van Italiaans belcanto tot regisseurs met ouderwetse principes - wel frappant. Hoewel, luidt het spreekwoord niet dat een vos zijn streken niet verleerd?

Strauss is altijd een voorvechter geweest van vernieuwing. Denk bijvoorbeeld aan 'Elektra' en 'Salome', nog steeds twee van zijn meest opgevoerde opera's, die aan het begin van de twintigste eeuw hun tijd ver vooruit waren. Hetzelfde geldt trouwens voor de symfonische gedichten waar de componist nog steeds om bekend staat, om dan nog maar te zwijgen van de rest van zijn oeuvre. Een interessante passage in 'Capriccio' is dan ook diegene waarin de recyclagecultuur van de theater- en bij uitbreiding ook de muziekwereld aan de kaak wordt gesteld. Tot op het eind bleef Strauss kortom pleiten voor een nieuwe en bovenal originele esthetiek. Dat die in het Theater an der Wien slechts halvelings op het opusnummer wordt toegepast, is zonde.

Regisseuse Tatjana Gürbaca wil 'Capriccio' niet plotmatig uitwerken, maar integendeel ontleden als een staalkaart van wat opera allemaal kan zijn – logischerwijs een toespeling op wat onder het woord capricieus moet verstaan worden. In zekere zin raakt ze met haar keuze dus aan Strauss' bedoelingen. Het libretto als kapstok gebruiken voor iets dat communiceert over onze werkelijkheid vandaag, doet ze echter niet. Niet zonder ironie wordt de toeschouwer er aan herinnerd dat Europa in een slagveld was veranderd op het moment dat Strauss aan zijn schrijftafel zat. Bedoelt Gürbaca dat een zekere maatschappelijke inertie net het einde van de vrede heeft ingeluid - salonfähig intellectualisme en de daarbij horende verveling als katalysator voor geweld? Hoe dan ook, de hilariteit staat deze productie nader dan de tragiek. Spijtig, want dit materiaal laat meer toe.

Vormelijk krijgt het publiek niettemin een aantal fijne vondsten te zien. Ooit al gerealiseerd dat de klankkast van een klavier veel weg heeft van een doodskist? Het is nog maar eens de escapistische vlucht richting cultuur die het einde afkondigt. Verder vergrijpt Gürbaca zich echter aan een al te speelse personenregie, waarvan de overheersende lichtheid de thematiek geen goed doet. Bezwerend zijn evenwel de stemmen, die eigenlijk zonder uitzondering - op de onbelangrijke bijrollen na dan - hoge toppen scheren. De Wiener Symfoniker ploegt zich verder zonder grote moeite doorheen de luisterrijke partituur, maar de vonken blijven grotendeels uit. De grote opgave in deze muziek is voorbij de complexiteit geraken waarvan iedereen zich ogenblikkelijk realiseert dat ze er is. Het scala aan impulsen moet uitkristalliseren in een geanimeerd-vanzelfsprekende luister. Slechts bij momenten wist dirigent Bertrand de Billy die te garanderen.

Alles bij elkaar is deze ‘Capriccio’ verre van onaardig, maar zowel de oren als de ogen weten dat er meer in had gezeten.

Details Podium
Capricieus op de bühne
Muzikale leiding: Bertrand de Billy
Regie: Tatjana Gürbaca
Scènebeeld: Henrik Ahr
Kostuums: Barbara Drosihn
Belichting: Stefan Bolliger
Dramaturgie: Bettina Auer
Zang: Maria Bengtsson, Andrè Schuen, Daniel Behle, Daniel Schmutzhard, Lars Woldt, Tanja Ariane Baumgartner , Erik Årman, Elena Galitskaya, Jörg Schneider, Christoph Seidl
Dans: Agnes Guk
Foto's: Herwig Prammer, APA (Theater an der Wien)
Orkest: Wiener Symphoniker
Location:
Theater an der Wien
Datum opvoering:
2016-04-21 00:00:00
Datum premiere:
18/04/2016 u