Salva Sanchis & Anne Teresa De Keersmaeker / Rosas, ‘A love supreme’

Muziek voor de ogen

Een geheim is het niet: Anne Teresa De Keersmaeker heeft een boon voor de canon. Dat ze de voorbije maanden mijlpalen uit de jazz (John Coltrane’s ‘A love supreme’, dat ze eerder al op scène bracht) en de klassieke muziek (Bachs cellosuites op de Ruhrtriennale en Mozarts ‘Così fan tutte’ in de Opéra de Paris) onder handen heeft genomen, is geen toeval. Haar zoektocht naar essenties binnen het jargon van de dans nestelt zich vanzelfsprekend binnen het auditieve kader van muziek die iets wezenlijk humaan aanraakt.

Een soundtrack is voor De Keersmaeker geen relikwie dat alle wetmatigheden van een productie vastlegt, maar veeleer de grondstof voor een parallel discours. Zo beelden de vier dansers die ‘A love supreme’ vertolken niet alleen de vier instrumenten uit. Ze ontspinnen ook een eigen narratief bestaande uit zowel concreet-biografische als abstract-beschouwende passages. 

Hoewel de voorstelling in volslagen stilte begint, hangt er meteen jazz in de lucht. Het publiek hoort ze niet, maar ziet ze immers: artiesten die enkel in relatie tot elkaar een esthetisch geheel kunnen construeren. De een stut de ander, de ander draagt de een. Een danser geeft de aanzet voor een beweging die zijn collega afmaakt. Op de bühne zijn eigenlijk solisten te zien die pas hun individuele creativiteit kunnen ontplooien onder de voorwaarden die hun kompanen genereren. Er mag dan wel de suggestie van hoofd- en bijrollen zijn, elke schakel is onmisbaar.

De stilte duurt voort, terwijl de danser die later in de rol van Coltrane zal kruipen een solo inzet. Het is een woordeloze monoloog waarin de tijd eindeloos duurt. Op een verpletterend kale scène blikt het personage omhoog, naar een (dan nog) godverlaten hemel. Het lijkt metaforisch voor de jonge saxofonist, die eerst van het rechte pad moest afdwalen om het later dankbaar terug te vinden. Het idioom van de danser is de antipode van wat zal volgen: zijn gestiek gaat verloren in de willekeur van een bestaan zonder organiserend principe. Inderdaad legt Coltrane in zijn jaren als aanstormend talent de kiem voor wat na zijn dood als een onvolprezen meesterwerk zal worden geboekstaafd. Uit de ledigheid van alcohol en drugs wordt namelijk het transcendente register van ‘A love supreme’ geboren.

Wanneer de muziek vervolgens inzet, blijkt dat Sanchis en De Keersmaeker aan elke muzikant een danser hebben gekoppeld. Een gratuit gimmick? Nee, wel integendeel. Het gemak waarmee het duo muzikale stijlen via lichamen synthetiseert, is overweldigend. Dat John Coltrane zijn stem heeft ontwikkeld vanuit de schoot van de rhythm & blues ziet het publiek vertaald in swingende bewegingen. McCoy Tyner wordt op zijn beurt fenomenaal getypeerd als een kubistisch vrijbuiter. De mokerslagen van zijn linker- en de elegantie van zijn rechterhand: het contrast wordt door één individu schitterend belichaamd.

Ook de rijzige grandeur van Jimmy Garrisons contrabas en de tomeloze energie van Elvin Jones’ drums worden fantastisch gekarakteriseerd. Tegelijk gaan de choreografen aan louter uitbeelden voorbij, door het muzikale vierluik als een episch continuüm te presenteren. ‘Acknowledgement’ wordt een verwonderde vraag, ‘Resolution’ het brandend vuur van een innerlijke overtuiging, ‘Pursuance’ de transpositie daarvan naar de buitenwereld, ‘Psalm’ het bereiken van de ultieme bestemming: het ware ‘ik’, dat pas floreert in relatie tot ‘de ander’. Coltranes kwartet vormt er, net als de choreografie van Sanchis en De Keersmaeker, een hartroerende metafoor voor.

Details Podium
Muziek voor de ogen
Choreografie: Salva Sanchis, Anne Teresa De Keersmaeker
Dans: José Paulo dos Santos, Bilal El Had, Jason Respilieux, Thomas Vantuycom
Lichtontwerp: Luc Schaltin, Jan Versweyveld
Kostuums: Anne-Catherine Kunz
Foto's: Anne Van Aerschot
Productie: Rosas
Hernomen in het kader van: Het Theaterfestival
Location:
Kaaitheater Brussel
Datum opvoering:
2017-09-09 00:00:00