Peter Verhelst (NTGent) en Eric Joris (CREW), 'Absence'

Trauma, steeds opnieuw

‘Dit is geen theater, dit zijn scherven’, zegt een stem voorafgaand aan de voorstelling. Het is een typisch metatheatrale uitspraak waarmee Peter Verhelst zijn werk simultaan verklaart en in mysterie hult, maar het klopt wel. 'Absence', de nieuwe creatie van NTGent en CREW, schept een tijdloos moment te midden van kletterende scherven. Met de motion capture-techniek van CREW en het meesterlijke samenspel van Fuyimo Ikeda en Frank Focketyn willen Verhelst en Eric Joris het concept trauma uitdiepen. Al verliezen ze zich wat in de verbreding.

Geïnspireerd op de tsunami in Japan in 2011 jaagt 'Absence' ons meteen door een tornado van ruis, gedonder, verstokte zinnen en lichtflitsen. De versplintering van ervaring en betekenis door trauma worden snijdend voelbaar in die tsunami van ‘brokstukken van dingen.’ Joris blijft een maker van de fysieke onderdompeling en confrontatie.

Maar wat is de kern van een letsel dat net elke grond wegvaagt? Hoe werkt trauma? Net zoals de scène initieel achter een transparant scherm met tekstprojectie schuilt, wortelt het trauma zich in de onderliggende mentale ruimte. Even sprekend is de onmiddellijke herwerking van die tekst naar de ik-vorm: ‘Laat mij rouwen om wie ik nooit meer zal kunnen zijn.’ Het trauma installeert zich in de perpetuele herschrijving van zichzelf, het is een aanslag op het geheugen.

Die gewelddadige repetitie wordt meesterlijk uitgespeeld door Focketyn en danseres Ikeda. Zij zit in een afgebakende kamer met grijs getinte blokken, sferen en achterwanden. Vanuit zijn regiekamertje (een raam in de achterwand) bestudeert Focketyn zijn subject: hij is zowel psycholoog als slinkse choreograaf van het trauma.

Met een uiterst genuanceerd, onderkoeld insisteren vraagt hij Ikeda te vertellen wat ze voelt. Onderdanig en sprakeloos doorleeft zij haar trauma steeds opnieuw met zwierige, repetitieve bewegingen tot ze knakt. Waar Verhelst in zijn literatuur taal een zinderend lichaam wil schenken, weet hij hier het lichaam talig te maken: de zelfkastijding barst uit Ikeda’s versterkte ademhaling en lichamelijke spanning.

En toch wordt de beslotenheid van die verstilde, uitgerekte marteling omzwachteld door een te veelzijdig estheticisme. Zo documenteert CREW met motion capture Ikeda’s bewegingen. Op de achterwand verschijnt een 3D-reproductie van Ikeda als androïde: het trauma zonder gelaat, de mechanische vereeuwiging van het letsel.

Knap, maar dit stilistische attaché verdiept de tragiek niet. Verhelst lijkt in de val van zijn eigen methode te trappen. Waar hij doorgaans zulke suggestieve symbolen verweeft tot een ondoorgrondelijk, veelzijdig web, haken die nu niet nauw in het geheel – nét door de rigiditeit van het duet tussen Focketyn en Ikeda. Het ontbreekt aan noodzaak en trefzekerheid.

'Absence' weet met een fijnzinnig spel de parasitaire, subversieve machtsgreep van trauma te verlichamelijken, maar de voorstelling wil ook meer bieden dan het wezenlijk overbrengt. In de poging losse scherven rond een robuuste kern te laten dwarrelen, verliezen Verhelst en Joris de relevantie uit het oog. Het geheel wringt nog wat en verslikt zich in zijn aandikking. 'Absence' is een treffend staaltje beeldkunst dat nog net te veel met zichzelf in de knoop ligt.

Details Podium
Concept En Regie: Peter Verhelst, Eric Joris
Tekst: Peter Verhelst
Spel: Frank Focketyn, Fumiyo Ikeda
Technologie: Koen Goossens
Muziek: Bram Bosteels
Software development: Steven Maesen
Kostuumontwerp: An De Mol
Productie: NTGent, CREW
In samenwerking met: EDM (Expertisecentrum voor digitale media), EU consortium Dreamspace, Universiteit Hasselt
Datum opvoering:
2015-10-30 00:00:00
Datum premiere:
17/10/2015 u