Orlando

Op reis naar heden en vergetelheid

Al een aantal jaren is het actrice Katelijne Damen een genoegen met regisseur Guy Cassiers te mogen samenwerken, onder andere voor diens onvolprezen ‘Triptiek van de macht’ of het fenomenale ‘De man zonder eigenschappen’. Met ‘Orlando’ zet het Toneelhuis het nieuwe jaar echter in een totaal andere sfeer in: Damen selecteerde fragmenten uit de gelijknamige roman van Virginia Woolf en deze keer is het een bijna sprookjesachtige sfeer en bedwelmende taalvirtuositeit die van deze voorstelling een waar kleinood maken.

Een monoloog ensceneren is voor menig regisseur een precaire aangelegenheid. Wetende dat Cassiers’ antwoord op voor de hand liggende theatrale dynamiek vaak gedefinieerd is bij geësthetiseerde statigheid, zou kunnen vermoed worden dat een avonturenverhaal waarin de nadruk niet zozeer op de psychologie ligt, de man niet ligt. Net zoals in het uitgepuurde ‘Duister hart’ weet Cassiers echter ook nu weer een ijzersterke tekst als een frappante vertelling op te voeren.

Naast ‘Mrs Dalloway’ en ‘To the lighthouse’ behoort ‘Orlando’ tot Woolfs bekendste werk. Nochtans omschreef de auteur deze tekst in zijn onstaansperiode als ‘te lang voor een grap, te frivool voor een serieus boek’. Precies omdat de roman niet de ambitie heeft een even geraffineerd psychologisch raderwerk te zijn als bovenvermelde titels, laat het boek des te meer toe te proeven hoe ingenieus Woolf haar pen kon aanwenden. ‘Orlando’ vertelt het verhaal van een gelijknamig personage dat een aantal eeuwen Britse geschiedenis doorloopt en onderweg van geslacht verandert. Messcherp getekende personages komen en gaan, terwijl de stem van Orlando steeds meer verinnerlijkt. De roman draagt de stempel van een schrijfster die met afgrijzen naar een wereld keek waarin de vrouw inferieur werd geacht aan de man. Maar uit deze collage van fragmenten spreekt bovenal humor en ontroering, die bij Woolf niet zelden in details of formidabele beelden te vinden zijn.

De reis doorheen de tijd vormde het uitgangspunt voor Cassiers’ regie. Op de toneelvloer vormen honderden kleine afbeeldingen samen het geheel van Damens gelaat, die uiteraard getekend is door de eeuwen die ze heeft doorlopen. Hoewel het Toneelhuis voorstelling na voorstelling met technologische revoluties lijkt uit te pakken, is het opzet deze keer verstoord door de praktische onmogelijkheid om de toneelvloer met voldoende resolutie op de achterwand van het toneel te projecteren. Voor de toeschouwer blijft de omlijsting dus vooral een kleurrijk raamwerk, waarin Cassiers slechts af en toe uitpakt met een van de hem typerende prachtige beelden. Meer nadruk komt zo te liggen bij Damen zelf, die vanuit een grote innerlijke liefde voor Woolf vertolkt. Niets aan haar dictie of ritme doet gekunsteld aan en precies haar naturel in de meer abstracte theatrale context zorgt voor een uitstekend evenwicht. Ook qua kostuum-, geluid- en lichtontwerp werden uitsluitend keuzes gemaakt die de synergie tussen tekst, actrice en theatrale omkadering optimaliseren.

Tussen de broze gevoeligheden en de natuurervaringen van het titelpersonage door raakt ‘Orlando’ bovendien aan de essentie van een kunstenaarschap, dat vanuit een hyperpersoonlijk aanvoelen van het wezen der dingen altijd een particuliere aangelegenheid blijft. Damen werd voor haar meeslepende vertolking beloond met een staande ovatie door de helft van de zaal. De andere helft was waarschijnlijk nog aan het ontwaken uit de betoverende trance die ‘Orlando’ opwekt.

Details Podium
Katelijne Damen op stap door meerdere eeuwen Britse geschiedenis
Regie & vormgeving: Guy Cassiers
Spel & tekstbewerking: Katelijne Damen
Tekst: Virginia Woolf
Vertaling: Geraldine Franken
Dramaturgie: Erwin Jans
Videobeeld: Frederik Jassogne
Lichtontwerp: Giacomo Gorini
Geluidsontwerp: Diederik De Cock
Kostuum: Katelijne Damen
Foto's: Frieke Janssens
Productie: Toneelhuis
Location:
Bourla Antwerpen
Datum opvoering:
2013-01-11 00:00:00
Datum premiere:
10/01/2013 u