Opera Vlaanderen, ‘Sadko’

Kemel van een kunstenaar

Artistiek directeur van de English National Opera, bekroond als operaregisseur en gastdocent aan Harvard University: het palmares van theatermaker Daniel Kramer liegt er niet om. Toch wordt de Amerikaan niet overal met open armen ontvangen. In Genève werd zijn enscenering van ‘Die Zauberflöte’ onlangs teruggefloten omdat het enfant terrible naar verluidt uitdrukkelijk wou choqueren. Aan Kramers ‘Carmen’, die enkele jaren geleden in ons land werd gecreëerd, bewaart de pers evenmin warme herinneringen. En ook met Rimski-Korsakovs ‘Sadko’ weet Kramer niet te overtuigen.

Deze keer kiest de regisseur niet voor een gratuit visueel register, wel voor een psychologisch onduidelijk en esthetisch belabberd discours. Gebaseerd op volkssages vertelt ‘Sadko’ het verhaal van een bard die een gesloten gemeenschap probeert te doen inzien dat haar protectionistische en xenofobe koers een maatschappelijke verarming betekent. De inwoners van Novgorod willen het echter niet geweten hebben. Liever zwelgen ze in hun van seksisme doordrongen apathische leven.

Aan de oever van een meer krijgt Sadko evenwel een visioen over verre landen en ongekende rijkdommen. Hij brengt een volksverhuizing op de been, om zich jaren later te realiseren dat hij zijn oorspronkelijke idealen heeft ingeruild voor de fantasieloze logica van het grote geld. Hij is als welvarend koopman deel geworden van een klasse die hij als kunstenaar bekampte. Dat zijn jarenlange dwaling een groot offer vraagt, spreekt in operatermen voor zich.

Contrasten lopen als een rode draad doorheen het libretto. Het zijn precies die tegenstellingen die Kramer opzoekt. En uitvergroot. Moet Sadko echt moddervet terugkeren van zijn exotische excursie? Moeten de kooplieden uitgedost worden als marginale zonnekloppers? Moet het feestgedruis een exuberant bacchanaal worden? Moeten de eens parelwitte bewoners van het meer ineens als rouwende wezens in pekzwarte kostuums gehuld worden? Het zijn slechts een handvol voorbeelden die illustreren dat de grijsschaal – en dus de nuance – totaal ontbreekt.

De opdringerige videoprojecties lijken bovendien te moeten compenseren voor een intermenselijke spanning die Kramer niet kan realiseren. Ze laten zien dat de mens geweld, lijden en lust tot onderwerp van entertainment heeft gemaakt. Elders probeert Kramer het verlangen naar het uitheemse te ridiculiseren met vakantievideo’s die de Westerling een geweten proberen schoppen. Het is een potentieel interessante kritiek, die evenwel niet natuurlijk ingebed geraakt in het geheel van de opera.

Behalve de zangers dwingt Kramer ook het koor tot schaamteloze overdrijving. Hoe actueel ook de frictie tussen dromen in de kunst en navelstaarderij binnen kapitalistische wetmatigheden, de regisseur maakt die spanning kapot door elk aspect menselijkheid grotesk op te voeren. Dat de protagonist aan het slot in waanzin vervalt en het embleem van zijn liefde eigenhandig ombrengt, is bijvoorbeeld een volslagen overbodige kunstgreep.

De wisselvallige cast bereikt met Anatoli Kotscherga trouwens een absoluut dieptepunt. Hij is een kwelende Zeekoning zonder de minste autoriteit. Victoria Yarovaya is dan weer een fijne ontdekking. De revelatie van de avond is echter Dmitri Jurowski, die als chefdirigent eens te meer uitblinkt. Van feeëriek tot pathetisch, van grandioos tot intiem: zijn directie is evenwichtig, communiceert helder en is gevrijwaard van bombastische effecten. Het wonder dat zich op de planken niet voltrekt, manifesteert zich met andere woorden in de orkestbak.

Details Podium
Kemel van een kunstenaar
Muzikale leiding: Dmitri Jurowski
Regie: Daniel Kramer
Decor: Annette Murschetz
Kostuums: Constance Hoffman
Belichting: Charles Balfour
Video: Darrel Maloney
Dramaturgie: Luc Joosten
Koorleiding: Jan Schweiger
Zang: Zurab Zurabishvili, Betsy Horne, Anatoli Kotscherga, Victoria Yarovaya, Raehann Bryce-Davis, Michael J. Scott, Tijl Faveyts, Adam Smith, Pavel Yankovski, Evgeny Solodovnikov, Stephan Adriaens , Patrick Cromheeke
Foto's: Annemie Augustijns
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2017-06-20 00:00:00
Datum premiere:
20/06/2017 u