Opera Vlaanderen, ‘Rusalka’

Dvořák à la Disney

Dat liefde een onmogelijk verlangen is, zullen adepten van Dirk De Wachter inmiddels geweten hebben. De wetenschap dat het concept een integrale en bilaterale verwezenlijking van twee individuele verlangens betekent, is echter al ruim een eeuw achterhaald. Denk bijvoorbeeld aan ‘Rusalka’, de sprookjesopera waarvoor Antonín Dvořák een geheel eigen muzikale taal ontwikkelde. Tragisch-melancholisch, dus een product van de romantiek van het fin de siècle, en tegelijk zwanger van folkloristische elementen is het een donkere parabel die met lichtvoetige doch ook psychologisch geraffineerde accenten een brug slaat tussen het feërieke en het reëele.

Een enscenering van de opera moet in principe het midden houden tussen een feitelijke en een verzonnen wereld, en daar slaagt regisseur en choreograaf Alan Lucien Øyen aardig in. Vooral het intrigerende decorontwerp suggereert een landschap ergens tussen droom en werkelijkheid. Twee roterende oppervlakken construeren in samenspel met de delicate belichting intieme, claustrofobische of abstracte ruimtes, al naargelang de inhoud. Ook de kostumering brengt overigens uitersten samen: van excentriek opgemaakte waternimfen tot de sobere tooi van het titelpersonage en haar mannelijke tegenhanger, waarvan het visuele aspect vooral de tijdloosheid van het drama moet zien te weerspiegelen.

Toch geneert het inspirerende kader geen vonken, en wel om verschillende redenen. Øyens idee om de belangrijkste personages te laten vertolken door zowel een zanger als een danser, maximaliseert de emotie nauwelijks. Enerzijds krijgt het publiek de hyperbool van het onvervulde verlangen te zien via de uitgesproken gestiek van Shelby Williams en Morgan Lugo. Hoogst virtuoos uitgevoerd zijn hun choreografische partijen een woordeloze demonstratie van wat zich aan plot voltrekt. Dvořák à la Disney, meer niet.

Zangers Pumeza Matshikiza en Kyungho Kim doen hetzelfde dunnetjes over, waarbij vooral de Zuid-Afrikaanse meer apathie toont dan gevoelsmatige betrokkenheid bij de handeling. Moet het publiek dit als een a priori berusting begrijpen, een metafysisch aanvaarden van de noodlottige afloop zoals die van meet af aan wordt aangekondigd? Of gaat het om een meer problematische frictie tussen de sopraan en haar rol? Ook vocaal kan Matshikiza immers niet ontroeren, waarbij meer nog dan manco’s qua techniek en timbre haar betrokkenheid ten aanzien van het narratieve discours haar parten lijkt te spelen.

Aan een proloog steunend op volkssagen waarin verdronken kinderen voortleven als waternimfen, hangt Øyen het morele kompas van Rusalka op. Zij kan geen mens om het leven brengen, omdat haar lijden ontspruit uit een menszijn dat haar als pasgeborene werd ontnomen. Tot zover de interpretatieve goochelarij waarmee zelfs het kwaad van heks Ježibaba geduid kan worden. In essentie is dit echter een bliksemafleider voor te weinig doortastende keuzes met betrekking tot de onderliggende filosofische thema’s. Hoe verhoudt de artistieke ploeg zich tot de liefde zoals Rusalka en de prins die begrijpen? En wat betekent het om mens te zijn – toch een van de prangendste vragen die Dvořák oproept?

Als de regie het moet hebben van uiterlijke schijn, dan geldt dat net zo goed voor de muzikale leiding. Wat Giedrė Šlekytė voor dramaturgisch krasse beslissingen houdt, komt namelijk neer op verwaarloosde details die verdrinken in een bad van krampachtige orkestrale grandeur. Voor een opera die muzikaal zowel als inhoudelijk smeekt om verdieping, is deze productie kortom teleurstellend.

Details Podium
Dvořák à la Disney
Muzikale leiding: Giedrė Šlekytė
Regie & choreografie: Alan Lucien Øyen
Scenografie: Åsmund Færavaag
Kostuums: Stine Sjøgren
Licht: Martin Flack
Dramaturgie: Koen Bollen
Koorleiding: Jan Schweiger
Zang: Pumeza Matshikiza, Kyungho Kim, Goderdzi Janelidze, Maria Riccarda Wesseling, Karen Vermeiren, Daniel Arnaldos, Raphaële Green, Justin Hopkins, Annelies Van Gramberen, Zofia Hanna
Dans: Morgan Lugo, Shelby Williams, Matt Foley, Morgana Cappellari, Lara Fransen, Laurine Muccioli, Robbie Moore, Joseph Kudra, Lateef Williams
Copyright foto's: Filip Van Roe
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2020-01-11 00:00:00
Datum premiere:
12/12/2019 u