Opera Vlaanderen, ‘Pelléas et Mélisande’

Stilte in klank

Na de uitwassen van de romantiek bracht Claude Debussy de notie van sereniteit binnen in een realiteit van bombarie. ‘Pelléas et Mélisande’, een evenwichtsoefening tussen menselijkheid en metafysiek, bleek het ideale libretto voor zijn eerste en enige opera. In al wat doorheen Maurice Maeterlincks toneeltekst onuitgesproken bleef, zag Debussy een kans voor de muziek. Niet om het onbenoembare te concretiseren, maar om datgene wat met taal geen gestalte kon krijgen via klank te openbaren. Of dat gelukt is? Dat de opera tot op vandaag frequent wordt opgevoerd, zegt genoeg.

Niet zelden proberen regisseurs Maeterlincks centrale motief, met name het menselijke onvermogen om communicatief tot een integraal begrip van de ander te komen, te vatten in een abstract kader dat zich net als de plot niet laat afbakenen in tijd en ruimte. Sidi Larbi Cherkaoui en Damien Jalet, die samen de eindverantwoordelijkheid voor de enscenering opnemen, kiezen voor een soortgelijk register. De onwereldse decorstukken van Marina Abramović nodigen alleszins uit tot een symbolische lezing. Haar rudimentaire vormentaal schept een onderkoelde atmosfeer waarin de eenzaamheid van de karakters wordt beklemtoond.

Abramović’ monolitische, haast fallische artefacten expliciteren dat de personages zijn overgeleverd aan biologische en mystieke krachten die niet alleen het bevattingsvermogen, maar ook de cognitieve hanteerbaarheid van de oerinstincten overstijgen. Projecties van NASA-beelden, die het heelal in haar onbegrijpelijke diversiteit laten zien, sluiten daar naadloos bij aan. Voorts ligt de nadruk visueel op cirkels, als metafoor voor het oog en dus het perspectief. Komt alle narratieve ellende immers niet voort uit de manier waarop de figuren vastzitten in het web dat gevormd wordt door hun blik en perceptie van wat de ander in principe anders zou kunnen bedoelen?

Verder valt de vorm uiteen in twee geledingen. De eerste is een uitgekiende personenregie, economisch qua idioom en daardoor emotioneel meeslepend. Wat Mari Eriksmoen (Mélisande) en Leigh Melrose (Golaud) aan vocale klasse ontberen, compenseren ze met een kwetsbare en invoelbare lichaamstaal. Daarnaast ontspint zich een choreografische dimensie, waarbinnen zeven dansers uitdrukking geven aan tal van verhalende elementen. De vraag stelt zich echter of deze neiging tot uitbeelden recht doet aan de stilte die zo wezenlijk is in Maeterlincks en Debussy’s werk.

Moet het libretto gedemonstreerd worden, of moet de figuratieve vertaling van de opera veeleer het universeel-menselijke potentieel aanschouwelijk maken? Door dansers nadrukkelijk deel te laten uitmaken van de scènische dynamiek, waar decor en video bovendien ook nog eens op ingrijpen, dreigt de essentie verloren te gaan in de artificiële esthetica. Nochtans kan minder ook meer zijn. Zo blijven de dansers in de laatste twee bedrijven vaker in de coulissen, waardoor de mise-en-scène meer uitgepuurd aandoet. Er is meer handeling, dus minder leemtes die Cherkaoui en Jalet met soms overbodige creativiteit willen opvullen?

Waar het publiek visueel wordt overprikkeld, geldt het tegendeel voor het orkestrale luik. Het spectrum van Debussy’s kleurrijke partituur kan zich slechts ontplooien met een dirigent die detaillistisch en klankgevoelig te werk gaat. Onder het baton van Alejo Pérez blijft deze ‘Pelléas et Mélisande’ echter in het cliché van dromerigheid hangen. De cast vertolkt ten slotte degelijk, zonder uitblinkers. Niet onaardig, niet onsterfelijk: Debussy’s meesterwerk verdient beter.

Details Podium
Stilte in klank
Dirigent: Alejo Pérez
Regie & choreografie: Sidi Larbi Cherkaoui, Damien Jalet
Decor & concept: Marina Abramović
Video: Marco Brambilla
Kostuums: Iris Van Herpen
Belichting: Urs Schönebaum
Koorleiding: Jan Schweiger
Dramaturgie: Koen Bollen
Muziekdramaturgie: Piet De Volder
Zang: Mari Eriksmoen, Jacques Imbrailo, Leigh Melrose, Matthew Best, Susan Maclean, Anat Edri, Markus Suihkonen
Dansers: Shawn Ahern, Matt Foley, Jason Kittelberger, Joseph Kudra, Robbie Moore, Oscar Ramos, Jonas Vandekerckhove
Copyright foto's (1 t.e.m. 3): Rahi Rezvani
Copyright foto's (4 t.e.m. 7): Annemie Augustijns
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2018-02-23 00:00:00
Datum premiere:
02/02/2018 u