Opera Vlaanderen, ‘Lohengrin’

Held op blote voeten

Twee keer ‘Lohengrin’ op nog geen half jaar tijd: Wagnerianen hebben tegenwoordig weinig reden tot klagen. Of toch? Anders dan de eigenzinnige lezing van Olivier Py die vorig seizoen in De Munt werd opgevoerd, zal de interpretatie van David Alden voor Opera Vlaanderen niet in het geheugen blijven hangen. De Amerikaanse regisseur wil de thematiek van het libretto alleszins niet openbreken, wel integendeel. Eigenlijk is zijn ‘Lohengrin’ weinig meer dan een kitscherige demonstratie van de plot.

Toch tekent de glorie van König Heinrich zich net als in de enscenering van Py zich af tegen de achtergrond van een apocalyps. Aldens idee is immers dat Lohengrin de antipode representeert van een ontkiemend nationalisme. In een land waar zowel de morele als de fysieke funderingen wankel geworden zijn, is het klimaat voor een gevaarlijk soort nationalisme logischerwijs gunstig. Wat is met andere woorden rechtschapenheid in een decor dat van de eerste tot de laatste minuut uit zijn hengsels is gelicht?

Vraag is of een libretto waarin het titelpersonage het volk aanzet om zich aan te sluiten bij de troepen van de koning een dergelijke denkpiste toelaat. Alden stopt zijn regie vol met verwijzingen die een facistoïde ontsporing aankondigen, maar Lohengrin – in witte tinten en blootvoets letterlijk het negatief van wat zich in de finale aan krijgsvertoon op scène openbaart – biedt als graalridder geen geloofwaardig alternatief. Verder brengen enkele verhalende ingrepen het publiek op een dwaalspoor. De verhouding van een onzekere vorst Heinrich tot een volk dat zich ambigu opstelt, wordt bijvoorbeeld nooit duidelijk.

Onbehagelijk is bovendien de rol die het koor opeist. In het merendeel van de scènes probeert Alden een scènische dynamiek te creëren die afleidt van zowel de thematiek als van de muziek. Onnodige choreografieën, overbodige tekenen van nakend onheil en heel wat hyperbolische affect dat op geen enkele manier als zinvol kan geïnterpreteerd worden, werken op den duur vermoeiend, net als de oncomfortabele volumes in de tutti-passages. Moet er zoveel heisa zijn op de bühne als de partituur op zichzelf voldoende opwinding veroorzaakt?

Niet minder problematisch is Aldens relatie tot de symbolische elementen. Is het verwonderlijk dat de Middeleeuwse artefacten in een gemoderniseerde setting als een tang op een varken slaan? Eigenlijk kiest deze ‘Lohengrin’ nooit een eigen richting, hoewel de regisseur de schijn probeert op te houden. Een fataal gevolg van deze ideeënarmoede is dat zelfs Elsa’s fundamenteel menselijke worsteling de das wordt omgedaan. In een decor dat zo mat is als maar zijn kan, weet haar tragische verscheurdheid amper te ontroeren.

Dat heeft ook te maken met het atypische timbre van Liene Kinča, wiens sopraan het personage van Elsa niet als gegoten zit. Nog frappanter is dat Zoran Todorovich als tenor ondertussen te licht en wisselvallig geworden is voor de rol van Lohengrin. Craig Colclough en Iréne Theorin weten zich gelukkig wel raad met respectievelijk de karakters Telramund en Ortrud, maar wat de regie betreft valt er aan hun rollen evenmin iets interessants te beleven.

Een lichtpunt is dirigent Alejo Pérez, die de handeling vanuit de muziek gestalte weet te geven. Zijn recente benoeming tot chefdirigent bij Opera Vlaanderen is dus geen slechte zaak. Pérez’ aanvoelen van het drama tilt deze ‘Lohengrin’ op, hoewel het orkest op de grenzen van haar technische vermogen botst.

Klagende Wagnerianen zullen er altijd zijn, maar wie geeft hen deze keer ongelijk?

Details Podium
Held op blote voeten
Dirigent: Alejo Pérez
Regie: David Alden
Decor: Paul Steinberg
Kostuums: Gideon Davey
Belichting: Adam Silverman
Koorleiding: Jan Schweiger
Gevechtsinstructeur: Ran Braun
Zang: Zoran Todorovich, Liene Kinča, Craig Colclough, Iréne Theorin, Wilhelm Schwinghammer, Vincenzo Neri, Stephan Adriaens , Dejan Toshev, Alberto Martínez, Patrick Cromheeke, Elisa Soster, Astrid Joos, Barbara Jop, Diana Santos
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2018-09-23 00:00:00
Datum premiere:
20/09/2018 u