Opera Vlaanderen, ‘La clemenza di Tito’

Mildheid aan de macht

Eindigt Mozarts operacarrière met ‘La clemenza di Tito’ in mineur? Moet het KV621, voltooid na de drie da Ponte-opera’s en ‘Die Zauberflöte’, inderdaad gezien worden als een artistieke regressie? Muzikaal valt daarover te debatteren. Hoewel de componist de partituur in ijltempo moest voltooien ter gelegenheid van de kroning van keizer Leopold II, is het werk veel meer dan een ambachtelijk niemendal. Zowel in de vocale partijen als in de orkestratie heeft Mozart de dualiteit tussen de stroom van intriges en de permanente staat van weifeling immers schitterend weten te vangen. Zo is de partituur tegelijk opwindend en bezinnend – denk maar aan de elektriserende ouverture, of aan het veelvoud van in mijmering verzonken aria’s.

Inhoudelijk vindt ‘La clemenza di Tito’ bovendien aansluiting bij het verlichte denken dat vanaf de jaren 1780 in Mozarts opera’s sluipt. Waar berouw een sentiment is dat in operalibretti doorgaans pas ontwaakt eenmaal snode plannen aan het licht zijn gekomen, dooradert Metastasio een aanzienlijk deel van de tekst met spijtbetuigingen en momenten van afgrondelijke twijfel. De mens wordt met andere woorden afgebeeld als een wezen dat zich tegen beter weten in tot het kwade laat verleiden, waarbij een notie van het goede echter overwint. Het publiek ervaart doorheen de plot de zwakte, maar ook de triomf van het humane: het vermogen om – in de gedaante van Tito – mild te zijn en te geven zonder te ontvangen. Dat ook de morele superioriteit moet wankelen vooraleer ze kan zegevieren, betekent overigens dat ook Tito aan existentiële en dus fundamenteel menselijke dubio onderhevig is, ondanks zijn keizerlijke status. Een dergelijke empathiserende reflex was binnen Mozarts operacataloog ruim een decennium eerder zo goed als ondenkbaar.

Tito in torment, worstelend met de macht: regisseur Ivo van Hove spitste er in De Munt enkele jaren geleden zijn fascinerende lezing op toe. Michael Hampe vangt integendeel niets aan met Tito’s complexiteit. Hij ensceneert de hele opera als een stripverhaal, laverend van scène naar scène. Nergens stelt hij de vraag naar wat ‘La clemenza di Tito’ vandaag nog zou kunnen betekenen. Het narratief is tijdloos en universeel, dus dat moet dan maar volstaan? Helemaal onbegrijpelijk is bovendien de heterogene kostumering, die de opvoering naar een onbestemd tijdvak katapulteert. Hampe lijkt met elke keuze vooral andere keuzes niet te willen maken: zijn interpretatie is niet hedendaags, niet relevant en niet spitsvondig. Zonde. De ideeënarmoede laat zich van de duffe aankleding aflezen.

Verder zit deze productie qua stemmen evenmin comfortabel. Lothar Odinius valt in de meer virtuoze passages een paar keer door de mand als Tito, terwijl Anna Goryachova als Sesto vooral inzet op kracht en volume, waardoor ze een poëtisch aspect van haar partij onbenut laat. En over poëzie gesproken: in de orkestbak is het dirigent Stefano Montanari die kansen laat liggen om meer dan alleen het vitale register tot ontwikkeling te brengen. Brommend en stampend houdt hij het orkest weliswaar bij de les, maar vanwaar de bijwijlen overdreven tempi, de vlakke benadering van de dialogen tussen stem en hout, de oorverdovende koorinterventies en de slordigheden qua balans? Montanari mag zich dan wel thuis voelen in de barok, in het geval van Mozart weet hij amper van welk hout pijlen maken. Kiezen voor een permanente staat van frenesie is in dat geval een gemakkelijkheidsoplossing. Ging ‘La clemenza di Tito’ niet over mildheid?

Details Podium
Mildheid aan de macht
Dirigent: Stefano Montanari
Regie: Michael Hampe
Decor & kostuums: Germán Droghetti
Belichting: Hans Toelstede
Koorleiding: Jan Schweiger
Zang: Lothar Odinius, Agneta Eichenholz, Anna Goryachova , Cecilia Molinari, Anat Edri, Markus Suihkonen
Affichebeeld: Kati Heck
Copyright foto's: Annemie Augustijns
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2018-05-11 00:00:00
Datum premiere:
06/05/2018 u