Opera Vlaanderen, ‘Der Schmied von Gent’

Een kwestie van onevenwicht

Een opera uit 1932 waarvan de handeling aanvangt op de Gentse Ajuinlei? Nee, dit is geen grap. Wel een volslagen onbekend zwanenzang, en wel van de door de geschiedenis ondergesneeuwd geraakte Franz Schreker. Al bij de première werd ‘Der Schmied von Gent’ door het nationaalsocialisme geboycot, en sindsdien is het werk quasi vergeten geraakt. Anders dan het oeuvre van lotgenoten zoals von Zemlinsky en Korngold bleef Schrekers integrale werk trouwens buiten de schijnwerpers. Allicht is dat een idiomatische kwestie, want hoewel diens mix van stijlen indertijd een unieke melange vormde van traditionele, jazzy en folkloristische invloeden, doet zijn tomeloze eclecticisme vandaag aftands aan.

‘Der Schmied von Gent’ zal kortom nooit een plaats op de grote podia veroveren. Toch strekt het intendant Jan Vandenhouwe tot eer dat hij de opera programmeert, meer specifiek in een regie die vanuit een amorf uitgewerkt libretto grotere thema’s opzoekt. Zo trekt Ersan Mondtag, enfant terrible van het Europese theater, een lijn van het trauma van onderdrukking dat de Belgen eeuwenlang hebben meegedragen naar de misdaden die zij op hun beurt hebben begaan in koloniaal Congo. Door het verhaal rond Smidje Smee los te koppelen van de oorspronkelijke kritiek op een hypocriet kapitalisme, zet Mondtag de poort open naar een reflectie over de spiraal van vergelding waarvoor het humanisme het Westen klaarblijkelijk niet heeft kunnen behoeden.

Net zoals een smid in metaforische zin kan doorgaan voor een componist die een amalgaam aan stijlen samenvoegt, zo begrijpt Mondtag zijn regie als een forum om onze relatie met goed en kwaad te heroverwegen. Precies om die reden gooit hij in de sprookjesachtige setting van de eerste twee bedrijven elk historisch, ethisch en gendergerelateerd handvat overboord.

In de laatste akte ondergaat Smidje Smee zelfs een onaangekondigde metamorfose tot Leopold II, die tot hilariteit van het publiek Lumumba’s speech bij de Congolese onafhankelijkheid aanhoort. Ondanks al zijn (wan)daden krijgt het personage toch toegang tot de christelijke hemel. Dat Smee met behulp van in het christendom verketterde magie en zondig bloedvergieten het kwaad heeft bestreden, spreekt blijkbaar in zijn voordeel. Hallo, moraal? Als we nu de religieuze insteek van het libretto verbreden naar het post-verlichtingsdenken via de enscenering, dan stelt zich de vraag of we wat rechtvaardig is überhaupt nog kunnen onderscheiden.

Hel en hemel zijn als ideële bakens alleszins niet langer houdbaar, net zomin als de traditionele kijk op zwart en wit heden ten dage kan blijven bestaan. En Leopold II mag dan wel als een megalomaan weggezet worden in de geschiedschrijving, wat moeten we met de wonden die hij naliet? Bespoedigen we hun genezing door ze via cultuur open te rijten? Of is het onvermijdelijk dat ze, net zoals de Belgen en hun Tachtigjarige Oorlog, mettertijd tot een wraakactie zullen leiden?

Aan pertinente vragen geen gebrek, en toch is deze ‘Der Schmied von Gent’ ondermaats. Mondtag kiest voor een extravagantie die goed past bij Schrekers overdadige partituur, zij het dat filosofie en esthetiek ten onder gaan in een schreeuwerige collage die zonder dramaturgische duiding niet voor zichzelf spreekt. Paradoxaal is dat het exces en de heterogeniteit deel uitmaken van de middelvinger die Mondtag wil opsteken, terwijl dit de inhoud van zijn aanklacht ondergraaft. Eigenlijk ligt het ware failliet van deze productie in haar onevenwicht: de regie kookt over van vormelijkheden, waardoor de abstracties evaporeren.

Details Podium
Een kwestie van onevenwicht
Muzikale leiding: Alejo Pérez
Regie & scenografie: Ersan Mondtag
Kostuums: Josa Marx
Licht: Rainer Casper
Koorleiding: Jan Schweiger
Kinderkoorleiding: Hendrik Derolez
Dramaturgie: Till Briegleb, Piet De Volder
Cast: Leigh Melrose, Kai Rüütel, Vuvu Mpofu, Michael J. Scott, Daniel Arnaldos, Nabil Suliman, Leon Košavić, Ivan Thirion, Chia Fen Wu, Justin Hopkins, Stephan Adriaens
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koren: Koor Opera Vlaanderen, Kinderkoor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2020-02-23 00:00:00
Datum premiere:
02/02/2020 u