Opera Vlaanderen, ‘De zaak Makropoulos’

Leve de sterfelijkheid!

Wereldwijd staat ‘De zaak Makropoulos’ schandalig weinig op de agenda’s. Had Leoš Janáček nooit ‘Katja Kabanova’, ‘Jenůfa’ en ‘Aantekeningen uit het Dodenhuis’ gecomponeerd, dan was dat ongetwijfeld anders geweest. Al te vaak spelen operahuizen immers op veilig door een van deze klassiekers te programmeren. Nochtans is de partituur van ‘De zaak Makropoulos’ eveneens van een grandioze rijkdom, zij het harmonisch zo progressief dat het werk het publiek radicaal blijft verdelen. Alle lof dus dat Opera Vlaanderen deze parel als seizoensopener presenteert, in een weinig voor de hand liggende regie van Kornél Mundruczó dan nog wel. Moge het de voorbode zijn van een jaargang waarin zowel risico’s als zekerheden gecultiveerd worden!

Eerder was Mundruczó bij Opera Vlaanderen te gast met de verrassende koppeling van Bartóks ‘De burcht van hertog Blauwbaard’ en Schuberts ‘Winterreise’. Het was een tweeluik waarin orkestrale grandeur in kamermuzikale intimiteit oploste, met als rode draad het menselijke verlangen en het ontroerende streven naar een zielsbestemming. Mundruczó plaatste deze twee mijlpalen naast elkaar met een eigengereide visuele signatuur als bindmiddel. Precies die handtekening duikt in ‘De zaak Makropoulos’ weer op. Meer concreet gaat het om een visueel register dat bovenal sferen wil oproepen. Bevreemdende (anti)esthetische keuzes moeten niet symbolisch worden geïnterpreteerd, maar gevoelsmatig. Wie met het verstand tot Mundruczó’s beeldtaal probeert door te dringen, loopt namelijk verloren.

Het ‘verbeelden’ van het libretto via de verbeelding is alleszins verdedigbaar. De regisseur vermijdt de omwegen van het intellect, maar geluisterd heeft hij wel. Dat oren en ogen geen tegenspraak ervaren, verklaart ook waarom deze productie een bijzondere trance opwekt. In de kantlijn moet niettemin worden opgemerkt dat Mundruczó de intrige enigszins uitholt door de opera in een atmosferisch vacuüm te ensceneren. De reflectie over sterfelijkheid vaart er wel bij, de verhalende verwikkelingen niet. Door iconische beelden te gebruiken die niet als metaforische lezing van de inhoud kunnen gekaderd worden, induceert Mundruczó bovendien een honger die niet wordt gestild.

Wie de honger wel (luidkeels) stilt, is Rachel Harnisch. Haar vertolking van de protagoniste verdient het predicaat ‘onvergetelijk’. Ze ontbloot een scala aan emoties, zonder de kern van haar personage echt te laten zien. Of anders gezegd: haar karakter openbaart zich als fundamenteel humaan, om toch enigmatisch-ongrijpbaar te blijven. Dat elektriserende spanningsveld geeft vonken, net als Harnisch’ magnifieke bereik. Zoveel controle in zo’n schijnbaar ongecontroleerde rollercoaster: noem het een prestatie een opname waardig. Ook de rest van de cast blijft overigens stevig overeind, ondanks Janáčeks veeleisende schriftuur. Michael Laurenz (Albert Gregor) en Raehann Bryce-Davis (Kristina) vallen door de mand als acteurs, maar vocaal klaren ze de klus meer dan verdienstelijk.

Instrumentaal kan het met deze versie tenslotte twee kanten op. Of je neemt enkel genoegen met een grand cru en verwijt deze verklanking een gebrek aan warmte, precisie en cohesie. Of je bent realistisch, geeft toe dat Tomaš Netopil een bewonderenswaardige parituurkennis bezit en merkt op dat het orkest het beste van zichzelf geeft. Dat betekent geen vlekkeloos parcours, maar een geëngageerde lezing. Wie daar geen genoegen mee neemt, zal binnen onze landsgrenzen tot het einde der tijden lopen mopperen.

Details Podium
Leve de sterfelijkheid!
Regie: Kornél Mundruczó
Muzikale leiding: Tomáš Netopil
Decor & kostuums: Monika Pormale
Belichting: Felice Ross
Dramaturgie: Kata Wéber
Koorleiding: Jan Schweiger
Zang: Rachel Harnisch , Michael Kraus, Michael Laurenz, Sam Furness, Raehann Bryce-Davis, Guy De Mey, Karoly Szemeredy, Adam Smith, Thierry Vallier, Bea Desmet , Birgit Langenhuysen
Copyright foto's: Annemie Augustijns
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2016-10-02 00:00:00
Datum premiere:
14/09/2016 u