Opera Vlaanderen, ‘De speler’

De belijdenis van willekeur

‘Rien ne va plus’, zo luidt de noemer waaronder Opera Vlaanderen afgelopen seizoen opereerde. Voor Aviel Cahn wordt het adagium binnen enkele maanden realiteit, want volgend jaar is zijn laatste als intendant van het huis. Onder zijn artistieke leiding kreeg Slavisch repertoire het voorbije decennium een vaste plaats op de agenda, en sinds de aanstelling van chef-dirigent Dmitri Jurowski baanden minder evidente Russisch opera’s zich geregeld een weg naar de bühne. In die optiek hoeft het niet te verbazen dat Prokofievs weinig opgevoerde ‘De speler’ ineens op de affches verscheen.  

De plot is gebaseerd op Dostojevski’s gelijknamige verhaal, dat Prokofiev zelf herwerkte tot een libretto. Die transpositie leverde een wat gefragmenteerde tekst op waarin de onderlinge verhoudingen halfslachtig en stereotiep geschetst worden. De vocale partijen voegen overigens geen menselijke diepte toe, want Prokofievs modernisme accentueert vooral het isolement van de karakters en de absurditeit van de intrige.

De rumoerige orkestratie weerspiegelt het uit elkaar vallende universum waarin protagonist Aleksej Ivanovitsj zich staande probeert te houden. Hij wordt heen en weer geslingerd tussen zijn verlangen naar het immateriële, waarvan de personificatie de stiefdochter van een gokverslaafd generaal is, en het materiële. In het fictieve Roulettenburg moet men immers met grof geld over de brug komen om zich van een plaats binnen het maatschappelijk bestel te verzekeren.

Meer dan op ontroering aast Prokofievs kubistische schriftuur op ontwrichting. Dmitri Jurowski weet zich daar raad mee: zijn behandeling van de overladen partituur is bijzonder efficiënt. Hij verklankt de opeenhoping van excentrieke spitsvondigheden niet zozeer gedetailleerd, maar legt zich integendeel toe op de ervaring van de muziek als grotesk continuüm.

Bij een dergelijke benadering zijn de stemmen gebaat. Opera Vlaanderen bracht een excellente cast bij elkaar, met Ladislav Elgr op kop. Indringend portretteert de Tsjechische tenor de radeloosheid van Aleksej. Anna Nechaeva zet de grillige natuur van Polina verder uitstekend neer. Renée Morloc incarneert Babulenka bovendien op de grens tussen humor en huivering – precies hoe het personage zich in het libretto manifesteert.

Toch gaat deze productie de mist in. Karin Henkel mag als regisseuze dan wel kind aan huis zijn op enkele gerenommeerde podia, haar operadebuut is een lege doos. De retrospectie, die Prokofiev uit de roman knipte, tracht Henkel opnieuw in te voeren met een gesproken voice-over, een ontdubbeling van personages en een scène die op de achtergrond in tweevoud gekopieerd wordt. Haar nobele poging draait evenwel op niets uit.

Het publiek kan in haar keuzes lezen hoe dromen of beelden uit het verleden doorwerken in de perceptie van het heden, en vice versa. Ook kan men kan het diepteperspectief beschouwen als een meervoudig bewustzijn, waarbij de choreografische abstractie een existentieel commentaar vormt op de figuratieve illustratie van de plot. Onvergeeflijk is echter dat de Duitse niet consequent omgaat met haar eigen denkkaders. Vormelijk ziet de zaal immers dingen gebeuren die niet stroken met de conceptuele krijtlijnen van Henkels regie.

Een aantal surreële accenten, waarmee in de finale excessief wordt uitgepakt, zijn ten slotte een slordige manier om te maskeren dat de ploeg achter ‘De speler’ zich geen houding wist te geven ten aanzien van de inherente ambivalentie tussen tragedie en komedie. Weet Henkel überhaupt waar ze met haar enscenering heen wil?

Details Podium
De belijdenis van willekeur
Dirigent: Dmitri Jurowski
Regie: Karin Henkel
Decor: Muriel Gerstner
Kostuums: Klaus Bruns
Belichting: Hartmut Litzinger
Dramaturgie: Malte Ubenauf, Stephan Müller
Zang: Ladislav Elgr, Anna Nechaeva, Eric Halfvarson, Renée Morloc, Michael J. Scott, Kai Rüütel, Pavel Yankovsky, Denzil Delaere, Markus Suihkonen, Bea Desmet , Simon Schmidt, Nabil Suliman, Davy Smets, Thierry Vallier, Christa Biesemans, Chia Fen Wu, Sandra Paelinck, Birgitta Langenhuysen, Erik Dello, Dejan Toshev, Anar Baghirov
Danser: Miguel do Vale
Copyright foto's: Annemie Augustijns
Posterbeeld: Kati Heck
Orkest: Symfonisch Orkest Opera Vlaanderen
Koor: Koor Opera Vlaanderen
Location:
Opera Gent
Datum opvoering:
2018-06-13 00:00:00
Datum premiere:
13/06/2018 u