Opéra de Lille, ‘Le vaisseau fantôme’

Spookschip in Bangladesh

Voor Àlex Ollé, een van de artistieke leiders van het Spaanse La Fura dels Baus, is er bij aanvang van een nieuw project altijd één vraag die boven alle andere uittorent: op welke manier is dit verhaal relevant voor toeschouwers vandaag, en hoe kan die actuele dimensie gecommuniceerd worden? Het bracht de man er al vaker toe om de setting van opera’s nauwgezet te definiëren, waarbij hij de scenische mogelijkheden die er tegenwoordig zijn op een natuurlijke manier integreert. Driedimensionale videoprojecties, een uitgekiend lichtplan dat fluorescerende elementen in de kostuums in de verf zet, een gigantisch nagebouwd vrachtschip: wat tot voor een decennium misschien ondenkbaar was geweest, lijkt in deze ‘Der fliegende Holländer’ de vanzelfsprekendheid zelve. Niettemin schort er iets aan de interpretatieve piste die Ollé met Wagners opera voor ogen had.

Deze ‘Der fliegende Holländer’ wordt gesitueerd in Chittagong, een havenstad in Bangladesh waar schepen gesloopt worden. De plek is een uitgestrekt kerkhof vol scheepskarkassen, die nu dankzij brute mankracht stukje voor stukje worden afgebroken. De sociale tegenstellingen die door een geglobaliseerd kapitalisme op de spits worden gedreven, zijn er van de kustlijn af te lezen. Voor een hongerloon peigeren honderden arbeiders zich af om de symbolen van handel en welvaart uit te wissen. Het gewone volk uit Wagners opera laat Ollé in de schoenen kruipen van deze dagloners. Zij dromen van een fortuinlijker levensstandaard, maar zien hun kansen om de sociale ladder te beklimmen beknot door hun kansarme uitgangspositie. Bijgevolg verliezen ze zich in brood en spelen, hetgeen bij Ollé de vorm aanneemt van overdreven pittoreske folklore, oubollige mythevorming, liters alcohol en onzinnige choreografieën.

Het libretto aan de realiteit koppelen is uiteraard een interessant procedé. Spijtig is echter dat Ollé vervalt in een onschadelijke voorstelling van couleur locale. De essentie van de opera, met name Senta’s mededogen en hoe dat de Hollander bijna van de verdoemenis redt, heeft in wezen niets te maken met het kader dat Ollé voorziet. Dat hoeft ook niet, op voorwaarde dat de menselijke kern intact blijft. Net dat is waar deze mise-en-scène faalt: de personages blijven kleurloos, wat wringt in confrontatie met het kleurrijke interpretatieve kader. Verder verheft de hoogtechnologische insteek de intensiteit van de ervaring nauwelijks. Het esthetische register staat kortom op zichzelf, zonder de intrinsieke lading van de opera te kunnen versterken.

Desondanks ging Rijsel na afloop van de opvoering uit zijn dak. Dat is in hoofdzaak te danken aan Wagners partituur, die een zeldzaam evenwicht tussen tragiek, lichtheid, schoonheid, menselijkheid en spanning etaleert. De Noorse dirigent Eivind Gullberg Jensen investeert vooral in de opwindende registers, waarbij hij het Orchestre National de Lille tot een straight forward lezing duwt, met een geëngageerd operakoor in het kielzog. De poëzie van enkele motieven gaat helaas verloren in het stormachtige muzikale discours. Simon Neal, die zich steeds meer profileert tot een Wagner-bariton, is vocaal overigens niet veelzijdig genoeg om een Holländer met een genuanceerde inborst neer te zetten. Elisabet Strid en Patrick Bolleire zetten daarentegen degelijke prestaties neer in de rollen van respectievelijk Senta en Daland.

Als geheel goed genoeg om de glorie van dit meesterwerk op te roepen, zij het niet voldoende prikkelend om de opera tot zijn volle recht te laten komen.

Details Podium
Spookschip in Bangladesh
Regie: Àlex Ollé , La Fura dels Baus
Muzikale leiding: Eivind Gullberg Jensen
Decor: Alfons Flores
Kostuums: Josep Abril
Licht: Urs Schönebaum, Georg Veit
Video: Franc Aleu
Koorleiding: Yves Parmentier
Zang: Simon Neal, Patrick Bolleire, Elisabet Strid, David Butt Philip, Deborah Humble, Yu Shao
Copyright foto's: Frédéric Iovino
Orkest: Orchestre National de Lille
Koor: Chœur de l’Opéra de Lille
Originele productie: Opéra national de Lyon
Location:
Opéra de Lille
Datum opvoering:
2017-04-04 00:00:00
Datum premiere:
27/03/2017 u