Olympique Dramatique, 'Onvoltooid verleden'

Praten zonder te stotteren

‘Onvoltooid verleden’ is het vervolg op ‘De geruchten’ (2007), een bewerking door Olympique Dramatique en Guy Cassiers van de roman van Hugo Claus. Tom Dewispelaere speelde Noël Catrijsse, de onnozele broer van het hoofdpersonage René. René Catrijsse is net teruggekeerd uit Afrika naar zijn geboortedorp Alegem en sleept naast een geheimzinnige ziekte ook een duister verleden met zich mee. Tegenover zijn donkere, bezwaarde gemoed staat de schijnbaar zuivere ziel van zijn broer, die op veertienjarige leeftijd van moeders tandem is gevallen en op zijn hoofd is terechtgekomen. In ‘Onvoltooid verleden’ staat Noël centraal. Dewispelaere bewerkte zelf twee jaar lang de tekst voor een vervolg op scène. Voor het enige andere personage, commissaris Gilbert Blaute, kreeg hij gezelschap van Jan Decleir. Het stuk is een twee uur durende ondervraging, en een terugblik op het leven van Noël sinds het moment dat we hem achterlieten na ‘De geruchten’.

Het scènebeeld is eenvoudig, maar indrukwekkend en mooi. Tegen een achterwand die de ruimte vult zijn ontelbare vergeelde documenten opeengepakt, tot aan het plafond. Het podium is leeg, op een verhoortafeltje na en een stoel met daarop de beschuldigde Noël Catrijsse. Tom Dewispelaere ziet er sjofel uit, met weelderige baard en krullen en een weinig flatterend pak. Nog veelzeggender is zijn houding, onderuitgezakt, de armen bungelend langs de achterpoten van zijn stoel. In deze ongemakkelijke houding zal hij zowat de hele voorstelling blijven zitten, met een verbeten blik en een zenuwtrek om zijn mond. Zo laat hij Noël zijn verhaal doen, in horten en stoten. Slechts af en toe wordt hij onderbroken door commissaris Blaute, die hem een vraag stelt of het verhaal subtiel bijstuurt. In zijn bruin tweed kostuum en met een zijmeet in zijn haar belichaamt Jan Decleir de commissaris in prepensioen.

Dat deze semi-monoloog, in een scènebeeld dat op de achterwand geschilderd lijkt, zo de aandacht kan vasthouden van het publiek is volledig de verdienste van de acteurs. Dewispelaere roept met zijn stem een beleveniswereld tot leven die op het eerste zicht weinig toegankelijk lijkt. Want in de vreemde bovenkamer van Noël zijn waarheid en fantasie nogal dooreengeschud. Door zijn getuigenis probeert hij zijn verleden te verwerken, dat steeds weer opduikt in de vorm van nachtmerries over bloeddorstige honden. Sinds ‘De geruchten’ is de wereld voor hem vijandiger geworden, verkeerd en omgekeerd. Noël voelt zich meer buitenstaander dan ooit en projecteert nu ook het kwade op de anderen om hem heen. Tegelijk beseft hij dat de agressie van zijn broer René ook in hem schuilt. De grens tussen goed en kwaad blijkt even onduidelijk als die tussen waarheid en leugen. De relatie tussen verhoorde en verhoorder is bovendien heel menselijk, en dit komt naar voren in een ontroerend samenspel tussen de twee mannen op scène.

Wat zowel Tom Dewispelaere als Jan Decleir naar eigen zeggen aanspreekt bij Hugo Claus is zijn vermogen om de lezer op het verkeerde been te zetten. ‘Onvoltooid verleden’ toont hoe kneedbaar waarheid kan zijn, en hoe onrechtlijnig het verband met ‘goed’ of ‘juist’. Het zogezegde kwade zit in ons allemaal wel ergens. Inderdaad, wat moeten we anders met onze medemens dan hem plagen of hem vogelen? Wie zijn verhaal kan vertellen zonder te stotteren, geraakt er gemakkelijker mee weg. Maar het onbegrensde relaas van een geest die net die categoriëen niet kan onderscheiden is, zo blijkt in deze voorstelling, misschien wel des te meer ‘waarachtig’.   

Details Podium
tekst: Hugo Claus
bewerking: Tom Dewispelaere, Jan Bijvoet, Jan Decleir, Ellen Stynen
dramaturgie: Ellen Stynen
spel: Jan Decleir, Tom Dewispelaere
coach: Jan Bijvoet
kostuums: Katelijne Damen
Gezelschap: Olympique Dramatique
Huis: Toneelhuis
Location:
Bourla Antwerpen
Datum opvoering:
2012-04-19 00:00:00
Datum premiere:
19/04/2012 u

Nieuwsbrief 7/7