NTGent, ‘To name herstory’

Waanzin wet

Ze zijn dun gezaaid, maar ze bestaan: romans die met het verstrijken van de jaren alleen maar actueler lijken te worden. Neem bijvoorbeeld ‘Don Quixote: which was a dream’ (1986) van Kathy Acker. In dat boek wordt de positie van de vrouw in een op patriarchale fundamenten gebouwde wereld onderzocht. Een relevant thema in tijden van #MeToo, zoveel is zeker.  

Sommige opiniemakers beweren dat we in onze maatschappelijke gevoeligheid voor de ongelijkheid tussen de seksen doorgeschoten zijn. Talloze recente schandalen wijzen er echter op dat de genderkloof in ons collectief onderbewustzijn nog lang niet overbrugd is. Verder is Ackers roman vandaag niet alleen thematisch actueel, ook vormelijk doet haar tekst hedendaags aan. Dat heeft alles te maken met de radicaliteit van haar idioom, aan de hand waarvan ze alle wetmatigheden van het traditionele denken binnenstebuiten keert.

Vertrekpunt voor Ackers artistieke anarchie is het idee dat een vrouw een ongewenste zwangerschap, als product van de normatief geïnstalleerde onderdrukking van de vrouw door de man, onderbreekt. Vanuit dat vernietigen probeert ze tot ware liefde te komen. Die quasi schizofrene gesteldheid katalyseert een tomeloze emotionele verbeelding, waarin de krijtlijnen van de morele zowel als de logische afbakening van het bestaan systematisch worden overschreden.

Het doorbreken van de cognitieve conventies is voor Acker geen vrijblijvende geste, maar bittere noodzaak. Alles wat deel uitmaakt van de patriarchale doctrine daagt ze uit. Zo wordt Cervantes’ Don Quichot, het symbool van mannelijk verzet, een vrouw die zich bij wijze van aanklacht een mannelijke naam aanmeet. Wanneer een zekere Saint Simeon even later haar pad kruist, haar vervolgens verlaat om in de gedaante van een hond zogezegd terug te keren, wordt duidelijk dat de schrijfster de wetmatigheden van het narratief – en dus van de roman als vormprincipe – niet aanvaardt.

Absurditeit drijft Acker zo ver door dat alle evidenties ophouden te bestaan. Pas in een dergelijk universum kunnen onthutsende onthullingen gedaan worden, zo lijkt het. Ontdaan van alle vernis manifesteert de vrouw zich met herwonnen trots als slachtoffer. En vanuit die gekwetstheid openbaart diezelfde vrouw zich als mens, als een wezen dat de structurele onrechtvaardigheid met een koppige en haast krankzinnige waardigheid bestrijdt.

Kan een roman waarin de taal louter aan de schrijfster gehoorzaamd naar het podium worden vertaald? Wel door een regisseur die bereid is de aanval op de gevestigde orde verder te zetten in de theatrale ruimte. Florian Fischer is zo iemand. Zoals in Ackers boek blijven in zijn enscenering alleen essenties over. Het decor refereert bijvoorbeeld niet naar een concrete werkelijkheid, maar creëert slechts een mentaal platform. Verder past de eigenzinnige stijl van Risto Kübar perfect bij de inhoud. Samen met Lien Wildemeersch vindt hij een nieuwe taal uit, die ondanks haar bizarre karakter toch onmiddellijk communiceert met het publiek.

In een opperste daad van ongehoorzaamheid neemt Fischer de zaal ten slotte op in de voorstelling. Het toneel is niet langer een vrijplaats voor de kunst, maar een forum waar de gewone mens wordt uitgenodigd tot dialoog. ‘To know herstory’ mag dan wel in een bevreemdend vacuüm blijven hangen, de voorstelling frappeert omdat regisseur en spelers zich bereid tonen de consequenties van de tekst ten volle te ondergaan. Wie daar vanuit de zaal in meegaat, incasseert onderweg een resem emotionele mokerslagen.

Details Podium
Waanzin wet
Naar een tekst van: Kathy Acker
Door: Florian Fischer, Risto Kübar, Lien Wildemeersch, Koen Haagdorens, Tom Engels, decoratelier NTGent, Samuel Kerridge, Rainer Kasper, Veronique Branquinho, An De Mol, Katelijne Laevens, Laura Ergo, Patrick Martens, Raf Willems, Koen Demeyere, Oliver Houttekiet
Foto's: Fred De Brock
Productie: NTGent
Location:
Arca Gent
Datum opvoering:
2018-01-30 00:00:00
Datum premiere:
25/01/2018 u