NTGent & Thalia Theater Hamburg, ‘FRONT Polyphonie’

Een requiem voor de onbekende soldaat

Nederlands, Duits, Frans, Engels: in elk van deze vier talen heeft het woord ‘front’ dezelfde betekenis. Het zijn talen waarin de herinnering aan het geploeter in de Vlaamse velden tijdens de Eerste Wereldoorlog nog steeds verder leeft. De zinloze strijd om zinloze loopgraven, waarin ontelbare jongens en mannen als kanonnenvoer werden opgeofferd, maken er nog immer deel uit van het collectieve memorie. Niet één, maar meerdere generaties werden op een paar jaar tijd van de aardbodem weggerukt. Vrouwen werden weduwen, moeders verloren hun kroost, vrienden hun makkers. Het leed sloeg overal toe, zowel aan Duitse als aan geallieerde zijde. Wat betekent een term als ‘vijand’ nog, wanneer het blijkt te gaan om iemand die amper zestig meter verderop evenzeer zit te hopen op een einde van het conflict, ongeacht de uitkomst?

Met ‘FRONT Polyphonie’ wil Luk Perceval gestalte geven aan de ware omvang van het leed dat destijds regeerde. De polyfonie bestaat eruit dat er in vier talen verslag wordt gedaan van het leven in en rond de loopgraven. Ongeacht de spraak, telkens opnieuw komt de onbevattelijke gruwel en het pure afgrijzen naar boven. Hoewel Erich Maria Remarque’s huiveringwekkende oorlogsrelaas ‘Im Westen nichts Neues’ de hoofdmoot van de voorstelling vormt, is het opzet inderdaad waarlijk polyfoon. Er is geen partij die minder sympathie verdient, geen ander die het zuivere kwaad representeert. Alleen een zinloze slachting, een die de mens bijna monddood maakte, een die zich voltrok buiten de logica van woordenschat en grammatica om.

Misschien wel de meest afgrijselijke passage uit Remarque’s ‘Van het Westelijk front geen nieuws’ is diegene waarin soldaten bijna tot waanzin worden gedreven omdat ze stervende paarden horen gillen. Het is die oerkreet, dat krijsen van een dier dat de dood in de ogen kijkt, dat hen doet inzien hoe ontworteld ze als mens zijn in deze strijd die de hunne niet is, op deze plaats die eigenlijk een niemandsland is, deze krater in het landschap waar ze zich alleen maar met het hoofd in de modder kunnen duwen en zich als een strohalm aan het leven – dat zich in dit mystieke moment van bodemloze angst tot in het diepst van hun vezels openbaart – kunnen vastklampen.

Talloze scènes uit Remarque’s roman griffen zich in het geheugen. Schoolmeesters die hun pupillen ongenadig de dood in jagen. Een bombardement op een kerkhof, waarna half weggeteerde en kakelverse lijken kriskras door elkaar liggen. Soldaten die zich zelfs niets meer kunnen voorstellen bij hun leven in vredestijd. Een verlofperiode waarin de achterblijvers het hoge woord voeren. Het zijn passages die Perceval in zijn bewerking meenam, maar die niet dezelfde uitwerking hebben als in het boek, omdat selecteren per definitie gepaard gaat met een contextverlies.

Weliswaar heeft Perceval geen meesterwerk getrouw naar de scène willen vertalen. Henri Barbusse’s ‘Le feu’ en andere tijdsdocumenten verweeft hij met Remarque’s materiaal, waardoor ‘FRONT’ werkelijk raakt aan de universele horror van de honderd jaar oude wereldbrand. Op een afbrokkelend decor, waarin de beschaving zich in haar verval openbaart, worden onbekende soldaten geprojecteerd, mensen wier verhaal zou kunnen samenvallen met de getuigenissen waaruit ‘FRONT’ is opgetrokken. De ervaring neigt naar die van een grensoverschrijdende herdenkingsplechtigheid. Eigenlijk geen bruisend, broeierig theater, wel een sereen gecomponeerd oratorium voor donderend slagwerk en smekende, smachtende, menselijke stemmen in onmenselijke omstandigheden.

Details Podium
Een requiem voor de onbekende soldaat
Regie: Luk Perceval
Spel: Steven Van Watermeulen, Oscar Van Rompay, Peter Seynaeve, Katelijne Verbeke, Burghart Klaussner, Benjamin-Lew Klon, Bernd Grawert , Steffen Siegmund , Patrick Bartsch, Oana Solomon, Gilles Welinski
Tekstbewerking & dramaturgie: Luk Perceval, Christina Bellingen, Steven Heene
Muziek: Ferdinand Försch
Scenografie: Annette Kurz
Video: Philip Bussmann
Kostuumontwerp: Ilse Vandenbussche
Licht: Mark van Denesse
Foto's: Phile Deprez
Productie: NTGent, Thalia Theater Hamburg
Location:
NTGent
Datum opvoering:
2014-09-20 00:00:00
Datum premiere:
22/03/2014 u