NTGent & Ruhrtriennale, ‘Accattone’

Troost en tranen – een subversieve choreografie

Een verlaten industriële loods – of hoe leegte vorm krijgt. Een container, een put, een eenzaam spoor dat naar een ongewisse einder voert, de avondschemering die langzaam door de nacht wordt omarmd. En een tiental mensen, het schuim der aarde. Verworpen door de samenleving, vervreemd van de gangbare moraal. Ze kennen maar één taal. Die van de ruwheid.

Ze slaan, schoppen, vechten zich een weg door hun bestaan. Bezweren hun afgrijzen met moord, verkrachting en diefstal. En toch. Toch zit er onder die laag verderf een diepere menselijkheid, misschien zelfs een notie van het goede. Als ‘Accattone’ een verbaal slagveld is vol gruwel, dan tekent zich in de mime tederheid af. Het menselijk tekort als subversieve choreografie – of hoe Johan Simons de kunst van de transformatie verstaat.

Pier Paolo Pasolini’s ‘Accattone’ (1961) markeert het begin van een omstreden oeuvre, eigenlijk een anderhalf decennium durende ode aan het non-conformisme. De protagonist van Pasolini’s cinemadebuut is een paria die zich principieel afzet tegen elke structuur die zijn vrijheid aan banden legt. Hij schooit zich van dag tot dag een weg doorheen miserabele omstandigheden. Op heden staat Accattone symbool voor een subproletariaat dat zich niet tot slaaf van een op ongelijkheid gebaseerd systeem laat veroordelen. Is zijn protest keuze of noodzaak? En is er eigenlijk een waardig alternatief?

Johan Simons’ adaptatie is geen naturalistische omzetting van het witte doek naar de bühne. De handeling wordt gereduceerd tot een absoluut minimum, waarbij Pasolini’s intense cameravoering via het gesproken woord opnieuw filmische proporties aanneemt. De fysiek van de personages geeft ondertussen uitdrukking aan hun kwetsbaarheid en hun ontreddering. De discrepantie tussen de brutale directheid van de taal en de abstracte samenvloeiing van verschrikking en mildheid in de beelden, is de bron van een theatrale spanning waarop de hele voorstelling gedijt.

Net als in Pasolini’s film is het de muziek van Bach die als een mededogend deken alle ellende omhult. Philippe Herreweghe selecteerde enkele hartroerende passages uit Bachs van compassie doordrongen repertoire en het Collegium Vocale voert die zo perfect uit, dat de tijd regelmatig lijkt te bevriezen. De klankband van Steven Prengels vertaalt Bachs gesublimeerde lijden dan weer op maat van de gewone mens. Hoewel niet zo indringend als de fenomenale cantates, ontkiemt ook in zijn creatie soelaas, onder meer via de natuurelementen.

Als Accattone bij zijn laatste daad van verzet het leven laat, is bijvoorbeeld te horen hoe een zwerm het nest verlaat. De protagonist begrijpt dat hij in zijn manifeste weigering zich maatschappelijk te conformeren, anderen tot slachtoffer maakt. Als zijn einde Stella inderdaad voor haar ondergang behoedt, dan staan de vogels symbool voor hoop, ontsproten uit zijn sterven. En dan is de bloem die uit de dorre grond boven zijn graf verrijst een prachtige metafoor voor de eenzame schoonheid van zijn vergeefse strijd.

Maar waarom net Bach bovenop zoveel schijnbaar willekeurige miserie? Om de loutering. Wat de componist in God vond, vinden de personages door in zichzelf te kijken. Ze zien er een raadselachtig panorama dat hen vreemd maar waarachtig voorkomt - een onverklaarbare zuiverheid. En wij? Wij zouden verkleumen in die loods van leegte, ware het niet dat de transformatie - datgene wat zich via woord, muziek en beeld manifesteert, of: de metamorfose van werkelijkheid naar gesamtkunst waarin troost geboren wordt - als een warme toorts binnenin ontvlamt.

Details Podium
Troost en tranen – een subversieve choreografie
Regie: Johan Simons
Naar de gelijknamige film van: Pier Paolo Pasolini
Bewerking: Koen Tachelet
Muziek: Johann Sebastian Bach
Muzikale leiding: Christophe Siebert
Spel: Steven Scharf, Sandra Hüller, Elsie De Brauw, Benny Claessens, Anna Drexler, Mandela Wee wee, Steven Van Watermeulen, Jeff Wilbusch, Lukas von der Lühe, Laura Mentink, Pien Westendorp
Solisten (muziek): Dorothee Mields, Ales Potter, Thomas Hobbs, Peter Kooij, Christine Busch
Dramaturgie: Koen Tachelet, Jan Vandenhouwe
Muziekdramaturgie: Jan Vandenhouwe, Jens Van Durme
Decorontwerp: Muriel Gerstner
Kostuumontwerp: Anja Rabes
Lichtontwerp: Wolfgang Göbbel
Soundscape: Steven Prengels
Sounddesign: Will-Jan Pielage
Foto's: Jules August
Uitvoerend ensemble: Collegium Vocale Gent
In samenwerking met: Gent Festival van Vlaanderen
Location:
Houtimport Lemahieu, Haven van Gent
Datum opvoering:
2015-09-18 00:00:00
Datum premiere:
16/09/2015 u