NTGent, ‘Orestes in Mosul’

De wurggreep van de werkelijkheid

Hoe draai je als gemeenschap een van bloed doordrongen bladzijde om? Hoe reken je af met geweld zo willekeurig en veelvuldig dat er simpelweg geen woorden voor zijn? Concreet: hoe ziet de toekomst van Mosul eruit, de stad waar IS tot voor kort lelijk huis hield? Moet kwaad worden uitgeroeid met dezelfde middelen? Of is er een alternatief denkbaar, een vorm van mildheid die loutert?

Milo Rau ziet in de op twee na grootste stad van Irak vandaag eeuwenoude vragen opdoemen. Voor een voorzichtige aanzet tot antwoorden beroept hij zich op de Grieken. In de Oresteia toont Aischylos immers dat wanneer elke moord met gelijke munt betaald wordt, alle hoop op vrede wegdeemstert. Een goddelijke interventie biedt in de bijna twee en een half millenium oude tekst soelaas. In Mosul liggen de kaarten anders. Kan een mogelijks malafide juridisch systeem ooit de orde herstellen? Aan het slot is het een open vraag, die de actuele dimensie van de opgevoerde tragedie uitmaakt.

Rau beschouwt de thematiek van een volk dat met zijn recente geschiedenis in het reine moet zien te komen vanuit universeel perspectief. In wezen zou de vraag namelijk kunnen zijn hoe men zich tot de andersheid van de ander verhoudt, zowel politiek-ideologisch als individueel. Is er tegenwoordig in Mosul bijvoorbeeld plaats voor homoseksualiteit? Kan men de religieuze en sociale taboes loslaten? Ook daarvoor grijpt Rau de Oresteia aan, die een kapstok wordt om met lokale acteurs in gesprek te gaan. De sequens waarin Orestes en Pylades in een aan flarden geschoten decor getuigenis afleggen van hun liefde terwijl autochtonen hen uit elkaar proberen te rukken, is hartroerend. Althans als theoretisch concept, want de krampachtige enscenering ervan doet stoffig aan.

Aan het slot krijgen ook de ontvoerde vrouwen van IS-strijders een stem. Het stelt een pijnlijk toekomstvraagstuk waar de lokale samenleving mee worstelt op scherp: waar en wanneer houdt iemand op dader te zijn? In zijn totaliteit is ‘Orestes in Mosul’ een klankkast, een tableau dat het mediagenieke denken in termen van goed en kwaad nuanceert met een veelvoud aan tussentinten. Trouw aan zijn signatuur ontmantelt Rau bovendien elke theatrale fictie. Spelers spelen vanuit hun mens-zijn, dus vertelt de cast over het persoonlijk verleden en over de ervaringen met de stad. De brontekst wordt daarmee iets relatiefs, wat een bevrijdende geste is voor een maker die een brug wil slaan tussen het tijdloze en het nu.

Maar waarom dan toch letterlijk bij de Oresteia blijven? Ronduit ongemakkelijk zijn de scènes waarin authentieke teksten in de context van 21ste-eeuwse executies worden geplaatst. Precies omdat het acteursensemble in het keurslijf van Mosuls werkelijkheid wordt geduwd, doet het theatrale aspect van de voorstelling artificieel aan. Daarenboven stelt zich de vraag of het zinvol is om geweld zo expliciet op te voeren. Moet een gemiddeld publiek de gruwel breed uitgesmeerd zien om van het nie wieder doordrongen te worden?

Zeker is dat Rau met ‘Orestes in Mosul’ de conceptuele bakens van het theater verzet. Doordrongen van gendergelijkheid, met groot respect voor diverse culturen en vanuit een ethisch-filosofische noodzaak aangevat, is de opvoering de resultante van een project dat alle eerbied verdient. Toch is de opvoering als artistiek eindproduct pover, nog het meest omdat de slingerbeweging tussen traditie en realiteit nergens soepel loopt. Rau’s toneel manifesteert zich ostentatief als toneel, wat empathie verhindert in plaats van bevordert. Houdt journalistiek de kunst niet in een wurggreep?

Details Podium
De wurggreep van de werkelijkheid
Regie: Milo Rau
Dramaturgie: Stefan Bläske
Spel: Duraid Abbas Ghaieb, Susana AbdulMajid , Elsie De Brauw, Risto Kübar, Johan Leysen, Bert Luppes, Marijke Pinoy
Decorontwerp: ruimtevaarders
Kostuumontwerp: An De Mol
Lichtontwerp: Dennis Diels
Film: Moritz von Dungern, Daniel Demoustier
Montage: Joris Vertenten
Muziekarrangementen & composities: Saskia Venegas Aernouts
Foto's: Fred Debrock
Productie: NTGent, Schauspielhaus Bochum
Location:
NTGent
Datum opvoering:
2019-04-17 00:00:00
Datum premiere:
17/04/2019 u