Muziektheater Transparant, ‘Songs of War’

Oorlog kent geen eenheid

Waar ligt de grens tussen een concert, een semi-scènische opvoering en muziektheater? Is het voldoende om een zanger een kogelvrije vest te laten aantrekken en beelden van oorlogssituaties zonder narratieve continuïteit te projecteren om van theater te kunnen spreken? In principe niet. Hoogstens heeft het toevoegen van dergelijke visuele input een drempelverlagend effect voor een publiek, dat in geval van minder evident repertoire sneller de stap zet naar het toneel dan naar de concertzaal. Toch schuilt er een gevaar in het beperkt ensceneren van partituren. Wanneer de aandacht immers moet verdeeld worden tussen beeld en klank en die beide zintuiglijke sporen niet perfect op elkaar zijn afgestemd, dan wordt de auditieve ervaring door de visuele tegengewerkt en vice versa. Zo had Monteverdi’s ‘Il combattimento di Tancredi e Clorinda’ enigszins te lijden onder Wouter Van Looy’s sobere regie.

Een consistente theateravond puren uit een heterogeen programma dat om en bij de 400 jaar muziekgeschiedenis overbrugt, is niet evident. Dat Heiner Goebbels’ ‘Songs of wars I have seen’ na de pauze los lijkt te staan van wat voorafgaat, is amper verwonderlijk. In het eerste deel brengt Van Looy Monteverdi’s aanklacht tegen de zinloosheid van oorlog in verbinding met Berio’s geheimzinnige ‘Sequenza III’ voor solo stem. Zonder veel context valt de luisteraar binnen in het verhaal van Tancredi en Clorinda: twee geliefden die elkaar bestrijden, echter zonder dat die eerste weet wie zijn tegenstander is. Pas wanneer hij haar de genadeslag heeft toegediend, geeft Clorinda haar identiteit prijs. De absurditeit van een gegeven als oorlog wordt samen met Clorinda’s gelaat ontsluierd: de mens die Tancredi het meest liefheeft, heeft hij gedood. Wat is oorlog anders dan een fundamentele aanslag op menselijkheid, wiens voornaamste representant het concept van de liefde is?

Ook Dietrich Henschel probeerde in deSingel een gevecht aan te gaan, in zijn geval met de droge akoestiek van de theaterstudio. Zijn moedige poging mocht echter niet baten en ook de dense vertolking van B’Rock kon niet op tegen de kilte van de zaal. Vervolgens ging Monteverdi naadloos over in Berio. Zong Claron McFadden, nog steeds als Clorinda, de sequens die de overgang tussen leven en dood markeert, de flits waarin een stervende het leven en het ganse spectrum aan emoties opnieuw overziet en beleeft?

Nog merkwaardiger is Goebbels’ partituur uit 2007, die de absurditeit van elke oorlogsvoering in het licht stelt. Scènisch worden mannen en vrouwen van elkaar gescheiden, waarbij die laatste baden in huiselijk licht en om beurt een oorlogsgetuigenis voorlezen. Het leed is daarin niet zeer nadrukkelijk aanwezig: wel beklemtoont Gertrude Stein de rationele onvatbaarheid van een oorlogssituatie, aan de hand van ongerijmde verhalen of hilarische anekdotes, die tegelijk een wrange smaak hebben vanwege hun authenticiteitsgehalte. De eclectische partituur, waarin een Barok, ongehavend kamermuzikaal ideaal steeds weer wordt opengebroken tot een dreigend amalgaam aan klanken, vormt een sfeerversterkende en zelfs ontroerende omlijsting voor de flarden tekst. Goebbels’ keuze voor schijnbaar ongepaste lichte muziek en voor een bijzonder uitgebreid instrumentarium waartussen staande lampen staan opgesteld, beklemtoont de raadselachtigheid van elke conflictsituatie. Zij kan immers nooit de volledige reikwijdte van particuliere levens overspannen – uiteindelijk roert elk gezin gewoon in de soep, zelfs als ergens een modern equivalent van de Last Post weerklinkt.

Details Podium
Oorlog kent geen eenheid
Muziek: Claudio Monteverdi, Luciano Berio, Heiner Goebbels
Regie: Wouter Van Looy, Heiner Goebbels
Oorspronkelijke videobeelden: Daniel Demoustier
Zangers: Dietrich Henschel, Claron McFadden, Reinhoud Van Mechelen
Kostuums: Johanna Trudzinski
Muzikale leiding: Wim Maeseele, Marit Strindlund
Foto's: Koen Broos
Ensembles: B'Rock, I Solisti del Vento
Productie: Muziektheater Transparant
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2013-11-15 00:00:00
Datum premiere:
10/11/2013 u