Milo Rau / International Institute of Political Murder, ‘La Reprise - Histoire(s) du théâtre (I)’

Waarheid boven fictie?

‘Theater zal oorspronkelijk zijn, of niet zijn.’ Het zou een uittreksel kunnen zijn uit Milo Raus ‘Manifest van Gent’, dat over enkele dagen wereldkundig wordt gemaakt. Analoog met het befaamde ‘Dogma 95’ zal de Zwitser als artistiek leider van NTGent voorstellingen maken die aan bepaalde regels gehoorzamen. Dat keurslijf moet evenwel bevrijdend werken, want door onder meer grote decors en bestaande teksten te verbieden, hoopt Rau het creatieve proces aan te zwengelen. Bedoeling is aan iets nieuws en onbekends gestalte te geven. ‘Anders heeft theater geen zin’, klinkt het.

Raus documentair theater veroorzaakte in het verleden dikwijls ophef, ook buiten het artistieke mileu. De maker positioneert zich immers in het centrum van het maatschappelijk debat door met gevoelig materiaal aan de slag te gaan. Denk bijvoorbeeld aan ‘Five easy pieces’ (waarin kinderen de zaak Dutroux reconstrueren) of aan ‘Breivik’s statement’ (naar een pleidooi dat de terrorist tijdens zijn proces voorlas). Dat de maker voor het eerste deel uit ‘Histoire(s) du théâtre’ vertrekt vanuit de moord op homoseksueel Ihsane Jarfi, komt dus niet als een verrassing.

Rau begint echter niet bij de feiten, maar bij de spelers, die zich als mens tot de feiten verhouden. Waarom? Net zoals het brechtiaans theater indertijd via de ontmaskering van de narratieve fictie een sociopolitieke revelatie moest induceren, zo probeert Rau de ware gruwel, die in de banaliteit van het kwaad besloten ligt, voelbaar te maken. De toneeltraditie wordt via een geridiculiseerd fragment uit ‘Hamlet’ als fundamenteel ‘onwaar’ afgedaan, terwijl een reconstructie van de casting – het kortstondige moment waarop de mens achter de acteur ertoe doet – een manier is om het publiek te doordringen van het reële, dat voor Rau de bakermat is van ontroering.

Hoe dun is echter de grens tussen werkelijkheid en ballast? Is de psychologie van toneelhobbyisten Fabian en Cocco per definitie interessanter dan die van pakweg Olga, Masha en Irina uit Tsjechovs ‘Drie zusters’, alleen omdat de twee ‘echt’ zijn? Is het bekijken van een uitgesponnen reconstructie van een moord zinvol omdat die werkelijk heeft plaats gevonden? Wat maakt dat Rau het toneel een bedrieglijk instituut vindt wanneer het vanuit de canon der fictie vertrekt?

In essentie is de vraag hoe theater er vandaag moet uitzien. Voor ‘maatschappelijk relevant’ en ‘nieuw’ valt veel te zeggen, maar moet een maker daarvoor inderdaad het theater als maskerade doorprikken? Is fictie niet vaak het bezinksel van de nieuwsstroom die de mens dagelijks overstroomt? De recente geschiedenis van het NTGent indachtig, was ook Johan Simons iemand wiens kunst sociaal geëngageerd én anders was, weliswaar zonder uit het leven gegrepen akkefietjes op scène. Zijn we vandaag zo bang geworden voor abstractie dat we Raus authenticiteit en haar triviale nevenverschijnselen op handen dragen?

Tot slot: wat heeft de oproep tot engagement te betekenen waarmee ‘La reprise’ eindigt? Een maatschappelijke context van werkloosheid, existentiële verveling en roesmiddelen biedt geen sluitende verklaring voor zinloos geweld, maar het zijn wel faciliterende factoren. Plots wordt echter expliciet opgeroepen om het tij te doen keren en als publiek te ageren. Weet iemand hoe? Bedient Rau een elite in een wijdverspreid gevoel van onbehagen, zonder ook maar de mogelijkheid van een oplossing te verzinnen? Mogen we van theater dat zich uitdrukkelijk profileert als ‘politiek’ niet wat meer verwachten?

Details Podium
Waarheid boven fictie?
Concept, tekst & regie: Milo Rau
Onderzoek & dramaturgie: Eva-Maria Bertschy
Medewerker dramaturgie: Stefan Bläske, Carmen Hornbostel
Met: Sara De Bosschere, Suzy Cocco, Sébastien Foucault, Fabian Leenders, Johan Leysen, Tom Adjibi
Scenografie & kostuums: Anton Lukas
Video: Maxime Jennes, Dimitri Petrovic
Lichtontwerp: Jurgen Kolb
Posterbeeld: Michiel Devijver
Copyright foto's: Hubert Amiel
Productie: International Institute of Political Murder (IIPM), Théâtre National Wallonie-Bruxelles
Presentatie: Kunstenfestivaldesarts, Théâtre National Wallonie-Bruxelles
Location:
Théâtre National Brussel
Datum opvoering:
2018-05-10 00:00:00
Datum premiere:
04/05/2018 u