Michaël Borremans: As sweet as it gets, BOZAR Brussel

Een klaagzang om de grootheid van ons verlies

Muisstil is het in de expositieruimtes van BOZAR, op één zaal na. Immers gaat de projectie van Michaël Borremans’ quasi letterlijk bevroren 35mm-film (voor wie wil, een tableau vivant?) ‘The storm’ gepaard met een volumineus geknetter. Samen met ‘Taking turns’, een merkwaardige kortfilm waarin een vrouw met een soort prototype van zichzelf in de weer is, markeert Borremans’ video-kunst binnen de huidige overzichtstentoonstelling in BOZAR de overgang van diens schilderijen naar een selectie tekeningen. De aanwezigheid van die drie media (schilderijen, video’s en tekeningen) maakt een brede kijk op Borremans’ artistieke verwezenlijkingen mogelijk. Een kwantitatief niet al te overdadig selectie werken zorgt voor een vreemde geladenheid tussen de grotendeels kaal gelaten muren. Het voorzichtige geschuifel van de eerste bezoekers klinkt treurig, hoewel niemand er staat op kan maken wat nu precies de gevoeligheid van Borremans’ penseel uitmaakt.

Verstaat Tuymans de kunst om een beeld te versluieren tot alleen een afbrokkelende herinnering op het doek lijkt achter te blijven, dan springt meteen in het oog hoeveel fotografischer het werk van Borremans is. Bij het ontzagwekkende ambacht van bijvoorbeeld ‘The ear’ houdt het echter niet op, want tegenover de gemoedsrust opgewekt door een zo volmaakte zin voor detail staat een onbehagen dat voortvloeit uit de compositie. Het van de toeschouwer afgewend gelaat vestigt de blik op het gestalte, het omhulsel dat getuigt van een pas geschiedde tragedie. Borremans heeft de neiging elke dramatische handeling buiten beeld te laten: hij begint pas te registreren wanneer de pathos van een scène (waarvan de inhoud telkens geheim blijft) is geëvaporeerd. Hij geselt zijn publiek niet met beelden van een of andere catastrofe, maar met observaties van de consequenties daarvan op individueel niveau. Wat de geportretteerden ook hebben ondergaan voor ze in de eeuwigheid van Borremans’ verf werden gevangen, het heeft hen getekend. Precies die anonieme, niet tot een (geruststellende) oorzaak te herleiden littekens in de ziel zorgen voor een beladen sfeer.

Alles wijst erop dat de essentie voor Borremans in de mens ligt. Door alle ballast systematisch uit zijn werk te weren, ontstaat een puur humanistisch kader. Door de schoonheid van een paar handen, een naakt lichaam, een ontweken blik of een fragiele pose feilloos af te beelden en in dat ideaal tegelijk iets unheimlich achter te laten, is er sprake van een niet rationeel te omzeilen dualiteit die het spanningsveld van Borremans’ kunst uitmaakt. Zo mogelijk nog sterker wordt het onbehagen bij het zien van ‘Taking turns’. Ook hier werkt de kunstenaar met motieven als weerkaatsing (die de entiteit zelf nog extra lijken te benadrukken) en handen (waarmee Borremans gevoeligheden tot uitdrukking brengt die zijn doofstomme medium als het ware een stem geven). Een buitenbeentje zijn de tekeningen: Borremans geeft het publiek hier een expliciete plaats in wat geïroniseerde schetsen zouden kunnen zijn van megalomane projecten, terwijl hij het schetsmatige elders verlaat en compositorisch uiterst vernuftig aan het werk gaat. Pas in Borremans’ tekenkunst wordt de eenling die de doeken overheerst een schakel in een gemeenschap, waarmee de kunstenaar zijn inhoudelijk perspectief verbreedt van het hyperindividuele naar het collectieve. Desondanks is die tweedeling enigszins artificieel, want met elke eenzame beeltenis schildert Borremans eigenlijk het verdriet van de wereld. Elk doek een elegie die de grootheid van ons verlies memoreert.

Details Expo
Een klaagzang om de grootheid van ons verlies
Details uit werk van: Michaël Borremans
Location:
BOZAR Brussel