Mariinsky, ‘War and Peace’

Een symbiotische paradox

Oorlog en vrede: zijn dat onverenigbare uitersten van een spectrum, of raken beide polen elkaar voortdurend in de loop van een leven? Personages die in vredestijd overhoop liggen met zichzelf of in oorlogsjaren juist een innerlijke vrede vinden: in Tolstojs roman ‘Voyna i mir’ verwordt de tweeledigheid uit de titel tot een symbiotische paradox.

Een turf van ruim duizend bladzijden kan echter niet in al zijn facetten tot opera worden omgevormd, zelfs niet wanneer die vier uren duurt. Aan filosofie bood Prokofievs opera amper plaats en de opdeling in een vredes- en een oorlogsblok valt niet volledig te rijmen met Tolstojs verregaande nuanceringen. Muzikaal gaf de uitdrukkelijke contrastwerking echter wel aanleiding tot een verbluffende partituur. Subtiel voortsluipende walsen en ongebreidelde lyriek domineren het eerste deel, waar orkestrale monumentaliteit resulterend in huiveringwekkende uitbarstingen of afglijdend naar ironische interludia de tweede helft overheersen.

Frequent staat Prokofievs ‘Oorlog en vrede’ niet op de affiche. Een reusachtige bezetting, zowel op als onder het podium, is daarvoor de belangrijkste reden. Het was overigens tot begin de jaren 90 wachten vooraleer het werk internationaal werd opgepikt. Valery Gergiev verzorgde toen een nog steeds ongeëvenaarde opname met het Kirov Orchestra, het huidige Mariinsky. Meer dan twintig jaar na datum slaan dirigent, orkest en regisseur (Graham Vick) opnieuw de handen in elkaar voor een nieuwe productie, een die de blikvanger moest worden van het jaarlijks georganiseerde Stars of the White Nights Festival in Sint-Petersburg.

Het gaat om een nieuwe interpretatie die de plot door de molen van de tijd zwiert en zodoende Napoleon in historische uitrusting naast drugs snuivende rijkelui presenteert. Binnen scènes houdt Vick schijnbaar vast aan een bepaald tijdskader, waarbij hij aan de hand van attributen echter subtiel toekomstgericht refereert. Initieel wordt er op een bal traditioneel gedanst, al hebben de aanwezigen hun gasmaskers voor de zekerheid aangetrokken. De vrede voorvoelt in Vicks lezing al het conflict – Prokofievs broeierige partituur spreekt dat niet tegen.

Waarom echter alleen een decadente aristocratie afschilderen in decors die hedendaags aandoen en de historische expeditie van Napoleon tot in Moskou authentiek weergeven? Eigenlijk is het niet helemaal duidelijk waar deze regie interpretatief heen wil. Prokofievs op vraag van de autoriteiten geprononceerde patriottisme vertaalt Vick bijna schools naar de scène. De mateloosheid van een aristocratie die haar eer voor grof geld heeft verkocht, drijft de regisseur dan weer op de spits door een handtas als icoon van het grote kapitaal op te voeren. Lijnrecht daartegenover staat een samenhorigheidsgevoel, dat vanuit historisch perspectief misschien met meer argwaan zou moeten worden bekeken.

Vicks regie blijft er eigenlijk een van afzonderlijke scènes – een stilleven met doodskisten zindert bijvoorbeeld lang na. De verhalende cohesie moet in feite vooral muzikaal worden gezocht. Met de stemmen die het Mariinsky aantrekt en vooral dankzij Valery Gergiev valt de opera toch in de plooi. Grandioos is hoe de dirigent ongeveer twee tumultueuze uren laat uitmonden in een oceaan waar oorlog en vrede tot een en hetzelfde water samenstromen. Dat, in combinatie met Tolstojs aangrijpende karakters die via hun tragiek uiteindelijk een prachtige bestemming vinden, blijft hangen wanneer de lichten doven en de opera-ervaring tot een herinnering uitkristalliseert.

Details Podium
Een symbiotische paradox
Muzikale leiding: Valery Gergiev
Regie: Graham Vick
Ontwerp: Paul Brown
Belichting: Giuseppe Di Iorio
Choreografie: Maxim Petrov
Koorleiding: Andrei Petrenko
Muzikale voorbereiding: Irina Soboleva
Zang: Andrei Bondarenko, Aida Garifullina, Yulia Matochkina, Larisa Diadkova, Sergei Aleksashkin, Yevgeny Akimov, Maria Maksakova, Edward Tsanga, Yekaterina Sergeyeva, Gennady Bezzubenkov, Vasily Gerello
Copyright foto's: N. Razina
Productie: Mariinsky
Location:
Mariinsky II
Datum opvoering:
2014-07-15 00:00:00
Datum premiere:
15/07/2014 u