LOD muziektheater & Cie Artara, ‘Ghost Road III: The Memory of Trees’

Een geheugen terugvinden

Waar vond de derde grootste nucleaire ramp na Tsjernobyl en Fukushima plaats? Menig inwoner van de voormalige Sovjet Unie zou het antwoord schuldig gebleven zijn, hoewel de catastrofe zich in het hart van Rusland heeft voltrokken. Zelfs vandaag is de ontploffing die zich in 1957 op de Majak-site voordeed een publiek geheim, of op zijn minst een gebeurtenis waar niet openbaar over gesproken wordt. Ozjorsk werd zelfs een poos van de kaarten geweerd, alsof een gebeurtenis kon ongedaan gemaakt worden door haar geografisch bestaan te ontkennen.

Vandaag is betreffende centrale nog steeds operationeel, terwijl er nooit een grondig onderzoek naar de feiten is gevoerd, laat staan een debat over de gevolgen. Dat een Russische nieuwszender ‘The Memory of Trees’ betichtte van het verspreiden van fake news, bewijst dat de lokale autoriteiten nog altijd met de historische realiteit overhoop liggen. Als de waarheid ruim zestig jaar kan worden verzwegen, is er dan überhaupt hoop op gerechtigheid voor de nabestaanden van de slachtoffers die door de blootstelling aan radioactiviteit kwamen te overlijden?

De in onderlinge dialoog ontwikkelde voorstelling van regisseur Fabrice Murgia en componist Dominique Pauwels vertrekt vanuit het vertrouwen dat de moraal uiteindelijk zal zegevieren. Niet zomaar krijgt activiste Nadezhda Kutepova immers het laatste woord: zij is de dissidente stem die altijd en overal weerklinkt tegen ondemocratische krachten die de werkelijkheid geweld aandoen om hun machtspositie te vrijwaren van kritiek. Interessant is dat de inwoners van het gebied decennia lang hun mond hielden, en wel omdat dit als een daad van patriotisme werd beschouwd. Tegelijk tekende de lokale bevolking verzet aan tegen het verbod om de oevers van de Techa-rivier te betreden, hoewel deze gevaarlijk bleken. Deze dualiteit laat de complexe dynamiek zien tussen autoriteiten en burgers, maar daar zoomt Murgia niet op in. Hij voert met Josse De Pauw een wetenschapper op die het verleden probeert te reconstrueren aan de hand van de stille getuigen die in het landschap zijn achtergebleven: bomen.

Naar Bildung is het helaas vergeefs zoeken, want Murgia sprokkelde een tekst bij elkaar op basis van losstaande getuigenissen. Zodoende werkt ‘The Memory of Trees’ niet toe naar een ontsluiering van de kolossale omvang van de ramp. Veeleer zetten de makers een bloemlezing op toneel, zodanig geordend dat er een bepaalde climax ontstaat. Dit acme manifesteert zich via de toenemende psychische decompensatie van de protagonist, die het spoor van de gebeurtenissen meer en meer bijster geraakt in confrontatie met de machinerie van de macht, belichaamd door Stalin himself. Ondertussen kleurt de partituur, die voortdurend tegen de grenzen van de dissonantie aanschuurt, meer en meer psychotisch – noem het een spervuur van primitieve impulsen.

Het beoogde effect is helder: man wordt tot waanzin gedreven door zowel de nucleaire calamiteit als door de daarop volgende doofpotoperatie, en de visuele zowel als auditieve prikkels die de voorstelling uitmaken, moeten dat overbrengen. Echter, heeft het publiek daar veel aan? Van dit derde luik uit Murgia’s intrigerende ‘Ghost Road’-serie blijft vooral de thematiek bij, terwijl de demonstratieve ijver waarmee een hoestende en brullende De Pauw een door ziekte en door machteloosheid aangevreten ziel vertolkt onwillekeurig de aandacht vestigt op wat het publiek veel te weinig te zien en te horen krijgt: ontroerends op niveau van tekst, muziek en vorm.

Details Podium
Een geheugen terugvinden
Concept, regie & tekst: Fabrice Murgia
Vertaling: Tatiana Mukhamediarova
Compositie, installaties & live muziek: Dominique Pauwels
Spel: Josse De Pauw
In samenwerking met: Tatiana Stepanchenko
Lichtontwerp: Giacinto Caponio, Fabrice Murgia
Video: Giacinto Caponio
Scenografie: Anne Marcq
Dirigent (opname): Aldo Platteau
Foto's: Hubert Amiel
Posterbeeld: Wynn Bullock
Productie: LOD muziektheater, Cie Artara, Théâtre National Wallonie-Bruxelles
Koor: Kinderkoor van de Munt
Muzikale uitvoering (opname): SPECTRA
Location:
NTGent
Datum opvoering:
2020-01-22 00:00:00