La forza del destino

Drie uur lang in vrije val

Liefhebbers van de vocale canon werden de voorbije maanden door de Vlaamse Opera op hun wenken bediend. Hoewel van Rossini en Tchaikovsky niet de meest briljante werken te horen waren, zijn het componisten wier opera’s stuk voor stuk getuigen van een groot metier. Dat is uiteraard niet anders voor Giuseppe Verdi, een componist die inmiddels is uitgegroeid tot boegbeeld van de 19e-eeuwse romantische opera. Met ‘La forza del destino’, een titel die de dramatische lading van het libretto volledig dekt, verhuist binnenkort een van Verdi’s meest gereputeerde opera’s naar Gent, na een succesvolle reeks opvoeringen in Antwerpen.

De Vlaamse Opera gaat voor haar grote producties meestal op zoek naar regisseurs die op het internationale platform furore maken en deze Verdi vormt wat dat betreft geen uitzondering. Michael Thalheimer staat in Duitsland gekend als een minimalist en de enscenering die momenteel in de Vlaamse Opera loopt, ziet er inderdaad erg kaal uit. Tijdens de ouverture openbaart zich meteen al het monumentale achterdoek, waarop een soort kruis in vrije val te pletter lijkt te storten op de van meet af aan nietig verklaarde personages. De sfeer is erg grimmig en de anders huiselijke intimiteit van de eerste akte, waarin Don Alvaro heimelijk zijn geliefde opzoekt, krijgt door de aanwezigheid van het koor rondom de scène een onheilspellende sfeer.

Helaas rolt Thalheimer vrij opzichtig van de ene in de andere akte, waarbij de scène binnen de afzonderlijke bedrijven zeer statisch wordt benut. De kostuums zijn bovendien van weinig betekenis en deze lezing schippert ergens tussen historisch en actueel, waarbij nooit een duidelijk punt wordt gemaakt. Zeker aan het einde, wanneer de zigeunerin (als dienares van het lot) in het vallende kruis verschijnt en zo de ondergeschiktheid van de godsdienst tegenover het noodlot lijkt te onderstrepen, valt op dat Thalheimer geen intellectuele meerwaarde te bieden heeft. Het visuele aspect van deze productie stemt in zijn totaliteit amper tot nadenken, hoewel gezegd moet dat de schrale enscenering nergens op de zenuwen werkt.

Hoe dan ook lijkt ‘La forza del destino’ een problematisch vehikel om vandaag naar een scène te vertalen. Het basisgegeven is het oeroude concept van de onmogelijke liefde, waarop Verdi een variant bedacht die langs kloosters en slagvelden leidt om uiteindelijk pompeus te eindigen met een duel hoog in de bergen. De versie die de Vlaamse Opera toont, is de eerste editie die Verdi concipieerde voor een opvoering in Sint-Petersburg. Zeven jaar later zou de componist een definitieve partituur afleveren voor het Milanese publiek en dat is tevens de versie die vandaag het meest wordt uitgevoerd. Een hang naar authenticiteit verleidt operahuizen er tegenwoordig echter toe steeds meer naar originelen terug te grijpen: een gegeven dat soms goed, soms minder goed uitdraait. Helaas heeft de hier opgevoerde opera zo nu en dan last van overbodige scènes die het ritme verstoren. Ludieke momenten, zoals de hilarische ‘Rataplan’-passage, kunnen bovendien niet verhullen dat het geheel wel erg lang aansleept en dat Verdi met weinig bouwstenen een te indrukwekkend epos heeft willen bouwen.

Verdi was natuurlijk meer componist dan verteller en dat blijkt te meer dankzij de erg gevarieerde manier waarop dirigent Alexander Joel het orkest van de Vlaamse Opera naar een topprestatie leidt. Joel, vorig jaar in Antwerpen en Gent te gast voor ‘Die Frau ohne Schatten’, ontpopt zich zowel tot ruwe bolster als tot verfijnd humorist en toont zich als iemand die alle grillen in Verdi’s partituur met gemak in een consistente interpretatie kan onderbrengen. Dat er onder de zangers geen echte uitschieters zijn, wordt gecompenseerd door het sprankelende orkest, waarin vooral de houtblazers schitteren. De geraffineerde trio’s voor fluit, klarinet en hobo zijn hoogtepunten in de over het algemeen gesproken spitante orkestratie, die soms spijtig genoeg wat gratuit inspeelt op de lichtzinnige smaak van het toenmalige operapubliek.

Ook vandaag nog is het echter genieten van een opera als ‘La forza del destino’, die gezwind van onrustige leidmotieven in dramatische aria’s of humoristische passages glijdt. Toch doet de zweem van voorzichtigheid die boven deze enscenering hangt, vermoeden dat de opera er pittiger had kunnen uitzien en zo een meer verpletterende indruk had kunnen nalaten.

Details Podium
Regie: Michael Thalheimer
Muzikale leiding: Alexander Joel
Dramaturgie: Luc Joosten
Zangers: Catherine Naglestad, Mikhail Agafonov, Vladimir Stoyanov, Christof Fischesser, Josef Wagner, Viktoria Vizin, Gijs Van der Linden, Jaco Huijpen, Anneke Luyten, Igor Bakan
Foto's: Vlaamse Opera / Annemie Augustijns
Location:
Vlaamse Opera, Antwerpen
Datum opvoering:
2012-02-23 00:00:00
Datum premiere:
09/02/2012 u

Nieuwsbrief 7/7