Koning Lear (dvd)

Teren op tekst?

In België komen ze zelden op bezoek, maar in Nederland geldt het Ro Theater als een van de drie grote gezelschappen van het land. Met als thuisbasis Rotterdam beschikt de toneelgroep over een aantal sterke acteurs, die bovendien aardig wat voeling hebben met het belangrijke toneelrepertoire. Onder het artistieke co-leiderschap van Guy Cassiers verkende het team tot voor kort ook minder voor de hand liggende materie; onder meer een Proust-cyclus zag toen hen licht. Mensen die begrijpen wat het theatermetier inhoudt een ‘Koning Lear’ zien opvoeren, betekent dan ook niet dat een briljante tekst op automatische piloot wordt afgerammeld. Het tegendeel is waar, zeker in de naïef vormgegeven regie van Alize Zandwijk, die de tragedie vanuit haar kiemen opnieuw op scène brengt.

Shakespeare opvoeren stelt een regisseur voor fundamentele keuzes. Interessant is dat de dvd-reeks ‘Toneel op televisie’ van het Nederlandse STTV een aantal Shakespeare-opvoeringen bevat, zodat je vanuit de zetel thuis een kleine, vergelijkende studie kan verrichten. Zo was in ‘Het temmen van de feeks’ te zien hoe beeldenstormer Ivo van Hove Shakespeare in een alweer visueel overrompelend maar vooral hypereigentijds kader durfde plaatsen. Deze ‘Koning Lear’ valt vormelijk erg mager uit tegenover van Hoves prestatie, maar Zandwijk had allicht andere bedoelingen: alles wijst er op dat ze de tekst zelf tot bij het publiek wil brengen. Wat ze zelf toevoegt, zijn enerzijds uitvergrotingen van de karakters van de personages via bijvoorbeeld overdreven grime, en anderzijds een aardige portie humor, die deze tragedie op de juiste momenten verlucht.

Eigenlijk baadt Zandwijks hele opvoering in een wat kluchtige sfeer, die waarschijnlijk veel jonge mensen naar het theater heeft gelokt. Sterk is dat de informele stemming de algehele geladenheid van de tekst niet dwarsboomt: het onnozele wordt opgezocht en ook uitgebeeld, maar in de kern verloochent Zandwijk nooit dat het hier eigenlijk om een dieptragisch relaas gaat. Ook de acteurs bewaren het evenwicht en spelen met verve, doch nooit voortvarend. Alles ten dienste van de tekst, die, zeker in een sublieme vertaling – of moet je zeggen ‘bewerking’? – van Hugo Claus, ook vandaag nog genoeg ontroerend potentieel blijkt te hebben. De taal stroomt alsof het niets is, en is tegelijk – wat misschien typisch was voor Claus – zowel prachtig als aan de platte kant. Ook dit durft Zandwijk uitspelen in haar regie. Voor teksten als deze werd waarschijnlijk ooit de uitdrukking ‘weerzinwekkend mooi’ uitgevonden: terwijl de daver je over het lijf loopt, toch met volle teugen genieten.

Vergeten wij eigenlijk niet naar wie de grootste verdienste uitgaat? De vraag naar hoeveel harder een scherpere, strakkere of geësthetiseerde regie deze tekst had kunnen doen aankomen, is niet onzinnig. Wie daarbij even blijft stilstaan, moet toegeven dat Zandwijks doeltreffende maar zeer low budget keuzes voor deze enscenering niet heiligmakend zijn. In dit millennium van technische mogelijkheden en kruisbestuivingen tussen kunsttakken, is dit resultaat wat pover. De doe-het-zelf amateurlook van hoe Zandwijk de klassieker aanpakt, lijkt immers volledig te teren op wat Shakespeare zoveel eeuwen terug heeft gebaard. Echte relevantie heeft de scène niet, behalve het onderstrepen van wat al bestond. Dat mag, maar het zorgt ook voor een eerder matig positieve respons bij het publiek.

Deze dvd is te bestellen via de website van de Stichting Toneel en Televisie (sttv.nl).

Details Podium-DVD
Regisseur maakt het zichzelf gemakkelijk?
Regie: Alize Zandwijk
Tekst: William Shakespeare
Vertaling: Hugo Claus
Spelers: Jack Wouterse, Marc De Corte, Nasrdin Dchar, Yahya Gaier, Herman Gilis, An Hackselmans, Gijs Naber, Rogier Philipoom, Esther Scheldwacht, Bart Slegers, Lukas Smolders, Fania Sorel
Televisie-regie: Eddy Habbema
Foto's: Leo van Velzen
Co-productie toneelregistratie: STTV
Location:
Enschede