Koen De Sutter & Dadanero, 'Montaigne'

Que sais-je?

Hij heeft het uitgevonden, het jarenlang beoefend en het bijgeschaafd tot het een volwaardig genre werd, om er tenslotte als exemple par excellence mee in de geschiedenisboeken te geraken. Michel de Montaigne en het essay: vandaag zijn het begrippen, die niet meer los van elkaar te beschouwen zijn. Bij de nieuwe vertaling van Montaignes lijvige ‘Les Essais’ een paar jaar geleden, werd luidop de vraag gesteld naar de betekenis die de teksten vandaag nog kunnen hebben. 'Montaigne' is het vitale antwoord, met Koen De Sutter in een zoveelste begeesterende vertolking.

Als de duistere Middeleeuwen het tijdperk van het eigen gelijk zijn, dan luidt de Montaigne de bel van de Renaissance via de twijfel. Hij weet het niet, zegt hij. Of de dingen zus of zo in elkaar zitten. Of x dan wel y de waarheid spreekt. Of de grens tussen gek en geniaal wel te trekken valt. Hij weet het niet, maar toch spreekt hij. Honderduit. Niet over de wildste hypothesen, maar over wat hij heeft meegemaakt. Over de heerlijkheden van het leven: meloenen, vrouwen, noem maar op. Nee, hij leeft niet in de wereld van de rede. Hij lééft. Van de salonfilosoof naar de gepijnigde met nierstenen, van de kenner van de oudheid naar de landheer die van zijn paard valt: de mens loert bij de denker voortdurend om de hoek.

De Sutter schittert alweer door zijn aandacht voor het detail. Voorbij het tekstuele tekent zich een kwetsbare psychologie af, kleine gesten bouwen een genuanceerd portret op van een man die ziet hoe de wereld steeds meer aan conflicten ten prooi valt. Onmenselijkheid is menselijk, observeert hij, maar dat staat niet in de weg dat hij zijn leven tot kunstwerk verheft. Niet het geschreven woord, wel de ervaring is heilig. Moet de Montaigne, die zoveel weet, opnieuw de wereld in? Moet zijn gedachtegoed een plaats krijgen, zoals zijn betreurde kameraad Etienne hem over zijn eigen schrijfsels op zijn sterfbed vroeg? Allicht wist de Montaigne het niet. Dus deed hij voort, zoekend naar zijn kat. Wat zat er immers anders op?

De intellectueel en de speelvogel: in De Sutters interpretatie ontmoeten ze elkaar. Als de Montaigne spreekt, echoot de hele Westerse cultuur. Hij kan niets zeggen zonder te verwijzen naar wat hij heeft gelezen, gezien of gedacht. Zijn denken is een labyrint, maar onder zijn dikke laag beschaving zit nog altijd een naïef kind. Een kind dat speelt, zich verkleedt, zich verwondert. Dat schermt met ideeën en goochelt met het alledaagse. Meer ontwapenend bestaat vermoedelijk niet.

'Montaigne' steekt trouwens mooi in elkaar. Tegenover de sobere maar gemillimeterde stijl van zijn karakter plaatst De Sutter een schijnbaar feminien contrast. Is de Montaigne een man van woorden, dan is de muziek een ongrijpbaar mysterie. De Sutters zoon Cesar heeft zijn soundtrack eveneens essayistisch opgevat: met een aantal loops worden de nummers - parallel met de Montaignes redeneringen - almaar denser. Toch raakt de kern, de melodie in al haar broosheid, nooit verdrongen. Cesar staat er kortom, naast zijn vader. De een aan het begin van, de ander middenin een floride carrière.

Verder tekende Bas Devos voor de atmosferische belichting en droeg Sofie Muller bij aan de vormgeving. Rechts bengelen de Montaignes geesteskinderen, uit het afgesloten vat van zijn schedel geboren. Links ligt de bok zijdelings, tot de Montaigne de balans vindt waar hij zijn leven lang naar gezocht heeft. Koen De Sutter balanceert, en hoe! ‘Montaigne’ als warm pleidooi voor twijfel. En voor mededogen. Precies wat onze tijd nodig heeft dus.

Details Podium
Que sais-je?
Tekst: Alexander Roose
Spel & vorm: Koen De Sutter
Muziek : Cesar
Licht: Bas Devos
Beeld: Sofie Muller
Kostuum: Anja Perisic
Foto's: Viktor Van Wynendaele
Manager: Saskia Liénard
Productie: Dadanero
Location:
Bourla Antwerpen
Datum opvoering:
2016-01-19 00:00:00
Datum premiere:
19/01/2016 u