Kasimir & Karoline (dvd)

Beter in het echt

Sedert mensenheugenis streeft de homo sapiens sapiens ernaar iets van zichzelf achter te laten op deze aardbol. De uiteindelijke vergankelijkheid waar iedereen aan ten prooi valt wordt immers al in de vroegste kunstuitingen bezworen. Kunstfilosofen definiëren ‘kunst’ dan ook niet zelden als ‘datgene wat blijft’, ‘een schepping die zijn maker op een of andere manier probeert te overstijgen’.

Het medium theater lijkt volgens die definitie misschien een paradoxale kunstvorm. Schuilt haar glorie immers niet in haar vergankelijkheid, avond na avond? Toneel blijft niet, maar sterft keer op keer om de dag nadien opnieuw geboren te worden – een gegeven dat de hedendaagse museumwereld – met haar talrijke performances en installaties waarin de ‘uitvinding van kunst’ (van iets uit niets?) als een cultus beleden wordt – maar al te goed begrepen heeft.

Gelukkig zijn er nog instanties die het theater een worp naar de eeuwigheid gunnen. Zoals de Nederlandse Stichting Theater en Televisie (afgekort STTV), die recent twee dvd-boxen met telkens zes schijfjes via haar site te koop aanbiedt onder de noemer ‘De toneelcollectie’. Beide volumes bevatten een diverse selectie theater, met de klemtoon op Nederlandse producties. Ook het NTGent duikt echter drie keer op in de volledige reeks, in regie van hetzij Ivo van Hove, hetzij Johan Simons. Die laatste maakte in 2009 een bewerking van ‘Kasimir en Karoline’, Ödön von Horváths onverholen kritiek op de grote depressie van de jaren dertig. Simons maakte een eigenzinnige adaptatie, die in Avignon destijds nogal wat commotie veroorzaakte en verguisd werd door een deel van het publiek.

Te begrijpen is waarom: de geijkte theaterformules interesseren Simons nu eenmaal niet en voor ‘Kasimir en Karoline’, dat zich afspeelt op een kermis, liet hij een enorme stelling nabouwen met centraal de glinsterende letters ‘Enjoy’. Het meerlagige gebruik van de scène is op zich een goede vondst, maar het decor doet meer dan functioneel de actie onderstrepen: ze is tegelijk een onmiskenbare kritiek op het ledige vermaak waarin Karoline zich koste wat het kost storten wil. Kasimir en Karoline, eens een gelukkig koppel, kunnen niet anders dan elkaar verliezen in deze tempel vol uiterlijke vertoon en Simons dient de teloorgang van hun eigenheid genadeloos precies op.

Toch is ‘Kasimir en Karoline’ geen strenge tragedie. Dottermans en Opbrouck, allebei in goede doen, zoeken een uitvergroting op waarin de lach en de traan naast elkaar komen te staan. De volkse, eighties-muziek – bewonderenswaardig bij elke opvoering live uitgevoerd – zet zowel dàt als het van diepgang gespeende maatschappelijke circus waar Kasimir het slachtoffer van wordt, duidelijk in de verf. Ook de tekst windt er geen doekjes om: de kritiek is niet verkeerd te begrijpen, maar de kern blijft wel een fragiel, menselijk probleem.

In deSingel werkte deze voorstelling destijds diep ontroerend, terwijl de dvd-registratie helaas minder indruk maakt. Er werd nochtans gefilmd op de originele Nederlandse locatie (een niet overdekte luchtbasis!), hetgeen de scène extra elan geeft. Desondanks speelt de cast iets te houterig en is de muziek wat te luid onder de stemmen van de personages gekleefd, terwijl ze live veel subtieler aanwezig was. Waar de voorstelling bij haar Belgische passage het toneelmatige moeiteloos ontsteeg, blijkt de indruk nu wat gekunsteld. Vreemd, want Simons’ enscenering was best wel impressionant.

Deze dvd is te bestellen via de website van de Stichting Toneel en Televisie (sttv.nl).

Details Podium-DVD
Auteur: Ödön von Horváth
Regie: Johan Simons, Paul Koek
Muziek: Bo Koek, Rik Elstgeest, Ton van der Meer, John van Oostrum
Spel: Wim Opbrouck, Els Dottermans, Frank Focketyn, Lien Wildemeersch, Yonina Spijker, Inke Trekker, Louis van Beek, Kristof Van Boven, Oscar Van Rompay, Elsa May Averill, Reinout Bussemaker
Productie: NTGent, De Veenfabriek
Uitgave: STTV
Location:
Vliegbasis Soesterberg